Al meermaals kregen we de vraag hoe en waar de Strelitzia zaden maakt en vooral of dit thuis ook mogelijk is. Daarom beschrijven we in dit artikel de bevruchting van de Strelitzia (Paradijsvogelbloem).

De Strelitzia in de natuur

De Strelitzia (Paradijsvogelbloem) is protandrisch.
Dit wil zeggen dat deze éénhuizige plant een bepaalde ontwikkeling doormaakt om zelfbestuiving te voorkomen. Maar ook wanneer het stuifmeel eerst wordt opgevangen en nadien op de stamper wordt aangebracht zal dit niet leiden tot bevruchting. Daarmee weten we ook meteen dat er meerdere planten nodig zijn om de bloem met succes te bestuiven.

Door wie de Strelitzia in de natuur bevrucht wordt is niet volledig duidelijk en wordt nog volop onderzocht. Wel is geweten dat insecten, waaronder bijen, de bloem bezoeken. Ook wordt de bloem bezocht door honingzuigers (Nectariniidae) maar het lijkt alsof deze vogel de nectar weet te bereiken zonder de vruchtbare delen van de bloem aan te raken.

De bloem

Op het hoornvormige horizontale shutblad worden 4 tot 6 bloemen gevormd met feloranje kroonbladeren. De vruchtbare delen zitten in het horizontale blauwe ‘pijl’.
De meeldraden worden zichtbaar wanneer de vleugeltjes achterop de blauwe pijl worden samengedrukt. De stamper is de witte punt voorop de blauwe pijl, welke kleverig en dus ontvankelijk wordt zodra de meeldraden geen stuifmeel meer verspreiden.

De bevruchting

Zoals eerder aangegeven kan de plant zichzelf niet bevruchten.
Echter wordt de Strelitzia vaak verkocht met verschillende planten samen in één pot.
Wanneer deze verschillende planten in bloei komen kan er dus wel met de hand bevrucht worden.
Eerst moet het stuifmeel verzameld worden. Dit kan door na het blootleggen van de meeldraden voorzichtig met een rietje over de meeldraden te bewegen van de basis naar de punt. Vervolgens kan dit in de koelkast bewaard worden.
Zodra een andere plant bloemt en de stampers ontvankelijk zijn (kleverig) kan het verzamelde stuifmeel op de stampers worden gestrooid.

De zaaddozen

Ongeveer vier weken na een succesvolle bevruchting vormt zich in het horizontale schutblad een zaaddoos ter grootte van een passievrucht. Deze zaaddoos is van binnen opgedeeld in drie compartimenten en kan tot 80 harde ronde zwarte zaden bevatten met de typische oranje flosjes. Wanneer het zaad rijp is barsten de zaaddozen open.

Deze zaden kunnen vervolgens weer gezaaid worden zoals beschreven in de zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca.

Zie ook:

Strelitzia reginae
Strelitzia nicolai

© La Palmeraie

Bron:
http://culturesheet.org/strelitziaceae:strelitzia:reginae
foto’s: Forest & Kim Starr

Nederlandse naam:
Wonderboom, Christuspalm (Palma Christi)

Herkomst: Oost-Afrika, maar tegenwoordig algemeen verspreid

Blad: handvormig, afhankelijk van de variëteit groen, bruin tot roodpurper gekleurd

Bloem: opvallende roodoranje stekelige bloemen

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: zeer snel

Hoogte volwassen: in het oorspronkelijke habitat tot 15 meter, bij ons als éénjarige tot 4 meter

Vorstbestendigheid: niet winterhard

Kweken & verzorging:

De Ricinus communis kan prima worden gezaaid. De voorkeur wordt gegeven aan het zaaien van de Wonderboom op zijn definitieve plaats in maart-april in een voedselrijke bodem. Zaaien in potjes kan ook maar bij deze plant is zeer gevoelig voor het verspenen. Bij voldoende warmte en voldoende vocht groeit deze plant snel uit tot een ware eyecatcher in de tuin. Zeker wanneer de Ricinus in groepen wordt aangeplant steken de felrode bloemen mooi af tegen het donkere blad. Bij de optimale omstandigheden kan de Wonderboom tot 4 meter hoog worden, maar er zijn ook soorten die niet hoger worden dan 1,5 of 2 meter. In het najaar kan het zaad eventueel geoogst worden voor het zaaien in het voorjaar.

Gebruik:

In de tropen groeit de Ricinus (Latijn voor “teek” naar de zaden die erg lijken op teken) snel uit tot een boom. Bij ons blijft het een kruidachtige éénjarige. Uit de zaden, de zogenaamde “wonderbonen” wordt wonderolie gewonnen. Deze olie wordt onder andere gebruikt als purgeermiddel en lampenolie. De zaden bevatten het zeer sterke gif ricine waardoor enkele zaden al dodelijk zijn voor kinderen en een handje vol voor volwassenen! De stekelige felrode zaaddozen maken de plant echter niet echt aanlokkelijk om te proeven en ook de zaden zien er niet echt smakelijk uit. Echt een gevaar is het dus niet voor in de tuin, maar enige oplettendheid is uiteraard wel aangeraden, zeker met kinderen. De zaden worden ook wel gebruikt in de tuin bij het uitroeien van knaagdieren, door enkele zaden in de ondergrondse gangen te strooien.

Nederlandse naam:
Tetrapanax payrifera ‘Steroidal Giant’ ookwel Tetrapanax payrifera ‘Rex’

Herkomst: China en Taiwan

Bladvorm: Grote gelobde bladeren die een doorsnede tot 1 m kunnen behalen! In serre zelfs nog meer.

Standplaats: Zon tot halfschaduw

Groeisnelheid: Zeer snel

Hoogte volwassen: 2 tot 3 meter

Vorstbestendigheid: -15°C

Verzorging: Door de grote bladeren verdampt de Tetrapanax op warme dagen heel wat vocht. Voorzie dan ook voldoende water. In het najaar vallen de bladeren af waardoor er een soort stammen overblijven. In het voorjaar groeien hier vanzelf weer nieuwe bladeren uit. De Tetrapanax vormt ondergrondse uitlopers via rhizomen die heel wat meters verder kunnen bovenkomen. Deze kunnen echter eenvoudig worden afgestoken waardoor een rhizoombegrenzer niet noodzakelijk is. Voorzie voldoende plaats voor de Tetrapanax die al op termijn een oppervlakte tot 6m² kan innemen.

Gebruik: De Tetrapanax werd in China gebruikt voor de productie van rijstpapier. Hier is het een ideale plant voor de exotische tuin. Hij is goed winterhard en kan op bijna elke plaats goed groeien. Het grote opvallende blad komt het best tot zijn recht als solitair. Bovendien is de plant niet giftig waardoor kinderen gerust in de buurt kunnen spelen. Bij het intensief manipuleren van de plant kan het gelige poeder van de bladstelen wel iets irriteren op de luchtwegen.

Nederlandse naam:
Olifantsoor

Herkomst: Tropische bossen van Zuidoost Azië

Bladvorm: Grote bladeren (tot 90 cm!) in de vorm van olifantsoren met grove nerven, lange bladstengels (tot 2 meter!)

Standplaats: Veel licht, geen directe zon met hoge luchtvochtigheid

Groeisnelheid: Snel

Hoogte volwassen: tot 2 meter

Vorstbestendigheid: Niet vorstbestendig

Verzorging: Zet de Alocasia calidora op een zeer lichte plaats in de huiskamer, bijvoorbeeld vlak bij een venster zonder direct zonlicht. Bij een te lage luchtvochtigheid verdrogen de bladeren. In dat geval is het raadzaam om de plant regelmatig te benevelen. De bladeren groeien naar het licht. Verdraai de plant dan ook regelmatig zodat hij niet te scheef groeit. De Alocasia calidora houdt niet van natte voeten. De grond mag dan ook niet nat zijn en er mag geen water in de onderschaal blijven staan. Tijdens de zomer kan deze plant prima in de tuin staan op een luwe plek in de halfschaduw. Met een goede verzorging zal hij regelmatig een nieuw blad aanmaken. Het oudste blad sterft meestal net iets ervoor af. Bij de standplaats binnenshuis rekening houden met guttatie!

Gebruik: Deze tropische plant is een ware eyecatcher in uw huiskamer. Gasten lopen er zonder uitzondering meteen naar toe met de vraag welke plant dat is. Door zijn lange bladstelen en grote grove bladeren heeft hij in een grote sobere pot een zeer trendy uitstraling. De Alocasia calidora is eigenlijk een kruising uit andere Alocasia’s ontstaan in Engeland. In hun natuurlijke habitat worden de rhizomen gegeten door de lokale bevolking.

Nederlandse naam:
Paradijsvogelbloem

Herkomst: Zuid-Afrika

Bladvorm: Grijsgroen banaanachtig blad, stijf , lancetvormig, afwisselend geplaatst.

Bloem: fel oranje met blauw gekleurd. Verschijnen in het voorjaar.

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: Redelijk snel

Hoogte volwassen: tot 2 meter

Vorstbestendigheid: 2°C

Kweken: Verse zaden kiemen zeer goed. Ook daarna groeit de Strelitzia reginae behoorlijk snel. Hij heeft graag een zonnige standplaats en voldoende water tijdens het groeiseizoen. Voorkom echter dat de wortels permanent in het water staan. Verder is deze gemakkelijke plant een perfecte blikvanger in de tropische tuin. Een heel klein beetje vorst zal hij wel overleven maar het is toch sterk aan te raden om deze plant binnen koel te laten overwinteren. De watergift moet dan ook verminderd worden. Deze koele periode zal de plant ook aanzetten tot de aanmaak van bloemknoppen. Deze worden over het algemeen al gevormd vanaf het 4e jaar. Verpotten is pas nodig als hij helemaal uit de kuip groeit. De Strelitzia kan zichzelf niet bestuiven. Maar aangezien ze vaak met meerdere exemplaren in éénzelfde pot worden aangeboden kunt u toch proberen om de bloemen van de aparte planten te bestuiven voor het verkrijgen van zaad. Dubbele bloemen is een niet zeldzame groeiafwijking bij de Strelitzia.

Gebruik: Deze sierlijke plant is prachtig voor op het terras. Voorzie wel voldoende ruimte aangezien hij ook ongeveer een meter breed kan worden. Tevens worden de bloemen veel gebruikt bij het bloemschikken.

Zaden van de Strelitzia reginae

Strelitzia reginae wallpaper:

1024×768 – 1280×800

Misschien vindt u dit ook interessant:
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca
Verzorging van bananenplanten
Strelitzia nicolai

Nederlandse naam:
Witte paradijsvogelbloem

Herkomst: Zuid-Afrika

Bladvorm: Grijsgroen banaanachtig blad, 1,5 tot 2,5 meter lang, lancetvormig, afwisselend geplaatst in waaiervorm

Stam: Kaal

Standplaats: Zon

Groeisnelheid: Snel

Hoogte volwassen: tot 10 meter

Vorstbestendigheid: -3°C

Kweken: Verse zaden kiemen zeer goed. Ook daarna groeit de Strelitzia nicolai behoorlijk snel. Hij heeft graag een zonnige standplaats en voldoende water tijdens het groeiseizoen. Voorkom echter dat de wortels permanent in het water staan. Verder is deze gemakkelijke plant een perfecte blikvanger in de tropische tuin. In kuip zal hij niet groter worden dan zo’n 3 meter. Aangezien hij niet goed tegen vorst kan, moet hij binnen overwinteren op een lichte standplaats. De watergift moet dan ook verminderd worden. Verpotten is pas nodig als hij helemaal uit de kuip groeit.

Gebruik: Deze sierlijke plant is prachtig in een hoge pot, bijvoorbeeld voor op het terras. Door de waaiervorm lijkt hij sterk op de nog exclusievere Ravenala madagascariensis.

Zaailingen van de Strelitzia nicolai

Misschien vindt u dit ook interessant:
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

Het kweken: stap voor stap

Zaden
Zoals met alle tropische zaden, hangt ook hier het succes voor een groot deel af van de versheid van de zaden.

Zaden weken
Na ontvangst zijn de zaden voor 48 uur te weken gelegd in lauw water op de radiator. Dit om de harde zaadschil iets zachter te maken. Om het water op de gewenste temperatuur te houden werd de beker ingepakt met aluminiumfolie. Tussendoor (na 24 uur weken) werd het water nog eens ververst.

Zaaien
Na het weken werden de zaden ontdaan van de typische blauwe franjes. Vervolgens zijn ze allemaal samen in een pot van 16 cm doorsnee gezaaid. De zaden werden goed afgedekt met laagje potgrond om schimmelvorming te voorkomen. Wegens goede eerdere ervaringen gebruiken wij de zaaigrond van DCM®. De pot werd opnieuw afgedekt met aluminiumfolie om de warmte goed vast te houden en de grond niet te laten uitdrogen. Dit geheel hebben we weer op de radiator geplaatst. Eén maal in de week controleerden we of de aarde nog vochtig genoeg was.

Het is onnodig om de thermostaat extra hoog te zetten. Bij het normaal verwarmen van de woning schommelt de temperatuur tussen de 24°C en 50°C op de warmste plek van de radiator.

Kiemen
Na één maand stond er al een kiemling van enkele centimeters. Omdat deze licht nodig heeft om verder te groeien werd het aluminiumfolie vervangen door vershoudfolie. Op die manier bleef de warmte en vocht toch zoveel mogelijk in de pot voor de kieming van andere zaden. Binnen twee maanden kwam al een tweede en vervolgens een derde zaailing boven de grond.

Verplanten
De zaailing werd verpot in een eigen pot van zodra hij er sterk genoeg uitzag. Door hier niet te lang mee te wachten waren de wortels nog niet te sterk verstrengeld en werd er niets beschadigd. Bovendien hadden de andere zaden zo meer ruimte en kon de pot ook weer volledig worden afgedekt. Bij het verplanten werd er ineens wat gedroogde koemest gemengd met de potgrond.

Van de 25 zijn er inmiddels 6 Ravenala zaden gekiemd, de eerste al na 6 weken.

Ravenala in beeld

© La Palmeraie

‘Down under’ is de kangoeroepoot (Anigozanthos) algemeen verspreid. Deze exoot groeit vooral in het zuidwesten van Australië in de zeer droge omgeving van Shark Bay en Mount Baker. De Kangaroo paw, zoals hij lokaal genoemd wordt, vormt zelfs het nationale symbool van Australië!  Bij ons worden de kleurrijke bloemen vooral gebruikt in boeketten. Als kuipplant is de Kangoeroepoot veel minder bekend.

Kuipplant
De kangoeroepoot is echter vrij gemakkelijk te kweken. Hoewel hij gevoelig is voor kou, vocht en schimmelziekten is hij zeker de moeite waard door de aparte, exotisch gekleurde bloemen, de rode wollig behaarde stengels en de lintvormige bladeren. Hij groeit het best in zandige goed afwaterende grond. In een te natte grond kwijnt deze plant snel weg. Geef deze snelle groeier na het voorjaar ook niet teveel mest meer zodat hij niet uit zijn krachten groeit. Het spreekt natuurlijk voor zich dat deze Australische plant een warme plaats in de volle zon nodig heeft voor het beste resultaat. Binnen overwinteren bij minimum 20°C is dan ook een must.

Anigozanthos flavidus

Bloem
Het meest speciale aan de kangoeroepoot zijn de opvallende bloemen in de vorm van een kangoeroepoot zoals de naam al doet vermoeden. Afhankelijk van de soort bestaan er diverse kleuren: zo is bijvoorbeeld de Anigozanthos flavidus geel, de Anigozanthos manglesii rood,… De bloemen bloeien aan het einde van de soms vertakte stengels. Volwassen planten kunnen meerdere bloemen per stengel voortbrengen. De bestuiving van de bloemen gebeurt hoofdzakelijk door vogels maar occasioneel ook door honingbijen of zelfs marmotten. In Australië bloeit de Kangoeroepoot tussen oktober en december. Bij ons zal deze plant vooral in de zomermaanden in bloei staan.

Kweken
Zoals de meeste exoten zaait men ook de Kangoeroepoot het beste in het voorjaar. Ook hier is het belangrijk om de grond vochtig te houden maar beslist niet te nat. Over het algemeen kiemt deze plant snel. Zodra de zaailingen ongeveer zo’n 10 cm groot zijn kunt u ze individueel uitplanten of samen in een grote pot met een onderlinge afstand van minstens 30 cm. De plant kan eventueel ook vermeerderd worden door de rizhoom in stukken te delen. Er moeten dan nog wel voldoende wortels en enkele stengels met blad aan de rizhomen zitten. Deze methode is ook geschikt voor het verjongen van de plant.

Slakken
Slakken zijn grote liefhebbers van het blad van de Kangoeroepoot. Verwijder de slakken zo snel mogelijk en strooi eventueel een middel tegen slakkenvraat.

• Anigozanthos bicolor
• Anigozanthos flavidus, sterkste en gemakkelijkst te houden. Tot 200cm hoog.
• Anigozanthos ‘Pink Joey’, sterke soort. Tot 50cm hoog.
• Anigozanthos ‘Bush Ranger’, tot 50cm hoog. Kan korte tijd vorst verdragen.
• Anigozanthos ‘Dwarf Light’, tot 80cm hoog. Lang levende soort.
• Anigozanthos ‘Harmoney’
• Anigozanthos ‘Regal Claw’
• Anigozanthos ‘Red Cross’
• Anigozanthos manglesii, wijdst verspreid. Embleem van West-Australië. Tot 100cm hoog.
• Anigozanthos manglesii subsp. manglesii, tot 80cm hoog.
• Anigozanthos manglesii subsp. quadrans
• Anigozanthos rufus, lager dan A. flavidus, maar sterker.
• Anigozanthos viridis, tot 25cm hoog.

Anigozanthos manglesii

Oorsprong
Je zou durven vermoeden dat de mini-kiwi een voor commerciële doeleinden gekweekte variant is, maar niets is minder waar! Het is een zeer oude soort, die al in de vegetatie van het Tertiair voorkwam. De mini-kiwi vindt zijn oorsprong in het noorden van Japan en de taiga’s van Siberië maar werd al snel in Europa en Azië gecultiveerd. Er zijn dan ook veel verschillende benamingen bekend; Siberische kruisbes, kiwiberry (kiwibes), baby-kiwi, grape-kiwi, coctail-kiwi, hardy kiwi, kiwai, tara-vine, bower-vine, kishmish en kokuwa.

Klimplant
Als klimplant groeit de mini-kiwi van nature door andere bomen tot hoogtes van 15 m. De mannelijke en vrouwelijke bloemen bevinden zich aan aparte planten, zodat voor vruchtvorming een mannelijke en een vrouwelijke plant nodig is; we noemen dit “tweehuizig”.  Voor de bestuiving is het echter niet noodzakelijk dat de mannelijke- en vrouwelijke plant van dezelfde soort zijn. Een mannelijk gewone kiwi kan bijvoorbeeld prima een vrouwelijke mini-kiwi bestuiven. De mini-kiwi is een snelle groeier zoals u op de foto hiernaast kunt waarnemen. De foto’s zijn genomen met 40 dagen interval. Zoals eerder genoemd is de mini-kiwi volledig winterhard; sommige variëteiten zelfs tot -30ºC. In de wintermaanden laat de plant wel zijn blad vallen.

Bloemen en vruchten
Na 2 à 3 jaar zal de plant zijn eerste bloemen dragen. Ook dan pas kunt u met zekerheid zeggen of u over een één- of tweehuizige soort beschikt. De plant bloeit in de maand mei met kleine witte bloemen. Als de bestuiving geslaagd is zullen de vruchtjes zich ontwikkelen. Deze rijpen sneller dan de gewone kiwi waardoor u zelfs met onze korte zomers eetbare vruchtjes kunt oogsten in de maand oktober. De vruchtjes, die doen denken aan witte druiven hebben een onbehaarde schil en kunnen met schil en al worden gegeten. Opengesneden is het een miniatuurversie van de gewone kiwi en ook de smaak is hetzelfde als de grote broer. Behalve vers, kunnen de vruchten ook op verschillende manieren verwerkt worden, zoals jam of compote. Ook zijn de doorgesneden vruchtjes een originele garnering bij hapjes of desserts. Van een commerciële doorbrak is het nooit gekomen, waarschijnlijk door het arbeidsintensieve oogsten van de kleine vruchtjes. Maar soms vindt men de mini-kiwi toch in de winkel. Deze worden over het algemeen gekweekt in Chili.

Verzorging
De mini-kiwi kan het best tegen een zuid- of westmuur worden geplaatst. Ideaal is natuurlijk een schutting of pergola zodat deze klimmer een mooie afscheiding kan vormen. Eerst kan men genieten van de massale witte bloemetjes gevolgd door kleine groene vruchten. Aangeraden is het om bij de vruchtvorming de plant goed open te houden zodat de vruchtjes voldoende licht krijgen voor de rijping. Het beste geleidt u enkele hoofdtakken. In de winter kunt u deze takken toppen. In het voorjaar zullen er zich dan vele zijscheuten vormen. De zijscheuten topt u op enkele bladeren na de bloem zodat de energie gestoken kan worden in de vruchtontwikkeling i.p.v. de groei.

“Issai”

De Actinidia arguta ‘Issai’ is een Japans ras ontstaan uit een kruising. In tegenstelling tot de meeste andere rassen is de Issai tweeslachtig (éénhuizig) en daardoor zelfbestuivend. De groei is minder sterk dan de andere rassen waardoor de Issai ook zeer geschikt is voor kleinere tuinen. Deze soort draagt wel minder vruchten dan de andere variëteiten. De winterhardheid is ook wat minder dan van de andere zuivere mini-kiwi’s. De vruchten rijpen daarentegen ook vroeger; vanaf begin tot half september. De Issai is over het algemeen wel terug te vinden in het standaard assortiment van uw eigen tuincentrum.

Overige rassen
Onderstaand een opsomming van beschikbare soorten mini-kiwi.
Persoonlijk heb ik enkel ervaring met de soort “Issai”.

• Ananasnaya
• Ambrosia,
• Ambrosia Grande
• Weiki, zeer winterhard (tot -30ºC)
• Julia, zeer winterhard (tot -30ºC)
• Romeo, mannelijke versie van de Julia
• Ken’s Red, geschikt voor transport.
• Red Princess, vruchten aan de binnenzijde groen-rode mix.
• Amdue (Maki)
• Geneva, vroeg rijpend ras
• Nostino, mannelijk ras voor de bestuiving van vrouwelijke soorten
• Meader female
• Meader male, mannelijk ras
• Purpurna Sadowa, zeer winterhard (tot -30ºC)
• Figurnaja, winterhard tot -34ºC!
• Sentiabrskaja, vrouwelijk ras
• Gibrida M, mannelijk ras voor de bestuiving van vrouwelijke soorten
• Rogów,vrouwelijk ras
• Cordifola, botanische ondersoort
• Issai, besproken in artikel.

© La Palmeraie