Al meermaals kregen we de vraag hoe en waar de Strelitzia zaden maakt en vooral of dit thuis ook mogelijk is. Daarom beschrijven we in dit artikel de bevruchting van de Strelitzia (Paradijsvogelbloem).

De Strelitzia in de natuur

De Strelitzia (Paradijsvogelbloem) is protandrisch.
Dit wil zeggen dat deze éénhuizige plant een bepaalde ontwikkeling doormaakt om zelfbestuiving te voorkomen. Maar ook wanneer het stuifmeel eerst wordt opgevangen en nadien op de stamper wordt aangebracht zal dit niet leiden tot bevruchting. Daarmee weten we ook meteen dat er meerdere planten nodig zijn om de bloem met succes te bestuiven.

Door wie de Strelitzia in de natuur bevrucht wordt is niet volledig duidelijk en wordt nog volop onderzocht. Wel is geweten dat insecten, waaronder bijen, de bloem bezoeken. Ook wordt de bloem bezocht door honingzuigers (Nectariniidae) maar het lijkt alsof deze vogel de nectar weet te bereiken zonder de vruchtbare delen van de bloem aan te raken.

De bloem

Op het hoornvormige horizontale shutblad worden 4 tot 6 bloemen gevormd met feloranje kroonbladeren. De vruchtbare delen zitten in het horizontale blauwe ‘pijl’.
De meeldraden worden zichtbaar wanneer de vleugeltjes achterop de blauwe pijl worden samengedrukt. De stamper is de witte punt voorop de blauwe pijl, welke kleverig en dus ontvankelijk wordt zodra de meeldraden geen stuifmeel meer verspreiden.

De bevruchting

Zoals eerder aangegeven kan de plant zichzelf niet bevruchten.
Echter wordt de Strelitzia vaak verkocht met verschillende planten samen in één pot.
Wanneer deze verschillende planten in bloei komen kan er dus wel met de hand bevrucht worden.
Eerst moet het stuifmeel verzameld worden. Dit kan door na het blootleggen van de meeldraden voorzichtig met een rietje over de meeldraden te bewegen van de basis naar de punt. Vervolgens kan dit in de koelkast bewaard worden.
Zodra een andere plant bloemt en de stampers ontvankelijk zijn (kleverig) kan het verzamelde stuifmeel op de stampers worden gestrooid.

De zaaddozen

Ongeveer vier weken na een succesvolle bevruchting vormt zich in het horizontale schutblad een zaaddoos ter grootte van een passievrucht. Deze zaaddoos is van binnen opgedeeld in drie compartimenten en kan tot 80 harde ronde zwarte zaden bevatten met de typische oranje flosjes. Wanneer het zaad rijp is barsten de zaaddozen open.

Deze zaden kunnen vervolgens weer gezaaid worden zoals beschreven in de zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca.

Zie ook:

Strelitzia reginae
Strelitzia nicolai

© La Palmeraie

Bron:
http://culturesheet.org/strelitziaceae:strelitzia:reginae
foto’s: Forest & Kim Starr

Indien je nog meer uitdaging zoekt kun je de kokospalm ook zelf proberen te zaaien. Eén van onze lezers probeerde het zelf en liet ons zijn ervaring weten.

“Mijn palmpje uit Aruba”

Hallo La Palmeraie

Hierbij mijn ervaring met het zaaien van een kokosnoot die ik graag met jullie deel.

De kokosnoot had ik gekregen van mijn oom uit Aruba, die ze daar zelf kweekt.
Op zijn advies heb ik de noot minstens een week in een emmer later weken.

Daarna heb ik hem 2cm diep in de aarde gedaan. Enkel zat ik nog met de temperatuur. De enige plaats die voldoende warm was, vlak bij de verwarming is al snel te droog voor de kokosnoot. Bij het zoeken naar een andere oplossing bedacht ik me dat bij de meterkast alle verwarmingsleidingen samenkomen. Hier is het altijd goed warm, uit een meeting bleek dat de temperatuur tussen de 25 à 29°C variëert. Prima dus. Daarnaast heeft de kokosnoot ook veel licht nodig. Na een onderzoekje op internet over verlichting voor planten kwam ik uit bij LED-verlichting. Ik wist niet dat het hiermee mogelijk was. De eerste week had ik namelijk gewoon een gloeilamp van 60 watt gebruikt. Op internet las ik dat iemand blauw en rood LED verlichting had gebruikt in combinatie met een normale halogeenlamp van 50 watt/240 volt. Daarom ben ik meteen naar een doe-het-zelf zaak gegaan om een lamphouder met 3 aansluitingen te kopen. Deze brandt nu continue boven de kokosnoot.

Elke dag giet ik een beetje water over de kokosnoot omdat het water natuurlijk snel verdampt. Waarschijnlijk is de kieming gelukt door de gunstige combinatie van licht en warmte en de hoge luchtvochtigheid doordat de kokosnoot in een afgesloten ruimte zat. (nvdr: let wel op met elektriciteit in combinatie met vocht!)

Tot mijn verbazing had de kokosnoot het goed naar zijn zin. Af en toe, bij zonnig weer, nam ik hem even van deze plaats om hem op de vensterbank te laten wennen aan de zon. Ik zorgde hierbij wel dat de kokosnoot goed warm bleef; gemiddeld 27°C.

Voor de voedingstoffen gebruik ik gewoon speciale potgrond voor palmen met wat zand erdoor gemengd. In Aruba groeien ze immers ook aan de kust waar ze gewoon in het zand liggen.

Hierbij nog wat foto’s. Succes.

Gilberto H. – Almere (NL)

***

Zelf proberen?

Je kunt ook zelf proberen een kokospalm te zaaien gewoon met een kokosnoot uit de supermarkt! Schud de noot om te controleren dat er voldoende sap in zit. Ga vervolgens te werk zoals hierboven beschreven.

© La Palmeraie

De Sequoia, of Mammoetboom, spreekt tot de verbeelding van velen.
We kennen hem allemaal van de afbeeldingen van die gigantische boom waar auto’s onderdoor kunnen rijden. Deze reuzen met de typische rode bast verdienen zonder twijfel hun Nederlandse benaming. De Mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) is de grootste boom in volume. Het aller grootst levende exemplaar, de “General Sherman” heeft een stamomtrek van maar liefst 24 meter!
De Kustmammoetboom (Sequoia sempervirens) wordt dan weer het hoogst. De “Hyperion” is met zijn 115 meter hoog dan ook de hoogste boom ter wereld!

De Sequoia leeft van nature in de smalle vochtige kuststrook van het bergachtige Californië tot in Oregon. De Sequoiadendron leeft op hoogtes tussen 900 en 2440 meter van het Sierra Nevada gebergte in Californië. Vandaar ook zijn winterhardheid tot -15°C. Deze bomen bereiken hun aanzienlijke afmetingen niet alleen door hun snelle groei van zo’n 1 meter per jaar, maar ook dankzij hun zachte vezelige bast die de bomen ongevoelig maakt voor bosbranden. Bovendien waaien ze maar zelden om. Door hun grootte zijn ze dan wel weer gevoeliger voor blikseminslag. De mammoetboom was zeer populair voor de houtproductie. Niet alleen zijn de stammen mooi recht en van goede kwaliteit, ook schiet de boom terug na het kappen. Inmiddels zijn deze bomen beschermd in de Nationale parken van die streek.

Zelf kweken
De reizigers onder ons hebben misschien al het geluk gehad om de Sequoia in eigen habitat te mogen aanschouwen. Velen nemen als souvenir enkele zaden mee, maar het resultaat is vaak teleurstellend. Omdat het kweken natuurlijk wel mogelijk is, worden in dit artikel twee verschillende methoden besproken waarmee wij zelf goed resultaat behaalden.

Zaad
Zoals altijd hangt het resultaat direct af van de kwaliteit van het zaad. U kunt ervoor opteren om zelf kegels te rapen, indien er een Sequoia bij u in de buurt staat. Maar deze bomen zijn meestal nog te jong om goede zaden te produceren. Een kegel doet er namelijk tot twee jaar over om te rijpen en kan bovendien nog eens tientallen jaren aan de boom blijven hangen! U kunt natuurlijk ook zaad bestellen via de bekende zaadleveranciers op het internet. Deze zaden komen wel uit oudere kegels waardoor het resultaat gunstiger zal zijn. De Sequoia sempervirens kiemt over het algemeen iets beter dan de Sequoiadendron giganteum die maar een kiempercentage van 15% haalt.

Zaaien
In alle gevallen is het belangrijk dat de zaden eerst een koude periode doorstaan. Na deze kunstmatige winterfase zullen de zaden beter kiemen. Hiervoor plaatst u de zaden minimum vier weken in de koelkast voordat u ze zaait.

Methode 1:
Bij deze methode, de meest gekende, worden de zaden op de zaaigrond geplaatst. De zaden moeten niet afgedekt worden met aarde. De grond moet vochtig gehouden worden, maar mag ook zeker niet te nat zijn. Om het uitdrogen van de aarde te voorkomen kunt u de pot afdekken met vershoudfolie. Zet de pot op een lichte en warme plaats. Op een radiator of vensterbank in het voorjaar is prima. De eerste zaden kunnen al kiemen na enkele weken maar het resultaat kan ook lang op zich laten wachten. Geduld is dus zeker vereist. Wanneer de zaailingen groot genoeg zijn om te hanteren kunt u ze verspenen naar een eigen pot.

Methode 2:
Bij deze, relatief onbekende methode, is het belangrijk dat u zo steriel mogelijk te werk gaat om schimmelvorming te voorkomen. Neem een ongebleekt koffie filter, vouw deze op en maak hem vochtig. Vervolgens plaatst u de zaden op het filter en vouwt u het filter dubbel.

Plaats alles in een plastic zak en sluit de zak. Zorg ervoor dat hierbij nog voldoende lucht in de zak aanwezig blijft. Plaats de zak hierna op een donkere plek. Controleer regelmatig op gekiemde zaden en eventuele schimmelvorming. Gekiemde zaden plaatst u voorzichtig in een eigen potje op de potgrond. Dek eventueel het potje af om uitdroging te voorkomen. Wanneer er schimmels gevormd zijn verwijdert u de beschimmelde zaden en plaatst u de schone zaden over naar een nieuw koffiefilter.

Methode 3:
Deze methode is eigenlijk een combinatie van bovenstaande twee methodes. In plaats van zaai- en stekgrond wordt er Perliet gebruikt. De zaden plaatst u op de Perliet. Na het bevochtigen dekt u het zaaibakje af en zet u het geheel warm weg. Zodra de gekiemde plantjes groot genoeg zijn om te hanteren kunnen ze worden verspeend.

Ervaring
In onze eigen ervaring heeft u bij methode 2 een beter en sneller resultaat maar… u moet de gekiemde zaden wel tijdig overplaatsen én opvolgen qua vochtigheid. Ze zijn in dit stadium namelijk nog zeer gevoelig voor uitdroging. Bij methode 1 speelt dit probleem veel minder. Bij deze methode mag u de pot met zaden ook uit het oog verliezen zonder drastische gevolgen. Methode 3 gaf bij ons het hoogste kiempercentage.

Verzorging:
De Sequoia zaailing vraagt eigenlijk geen specifieke verzorging. Van het voorjaar tot het najaar kan de zaailing prima buiten in de schaduw staan. Geef hem regelmatig water maar voorkom natte voeten. Ook mag hij regelmatig overgepot worden naar een, voor het gevoel, te grote pot. Dit zal de groei ten goede komen. Zodra uw Sequoia een redelijk formaat heeft kunt u hem ook aanplanten in de volle grond. Houd hierbij natuurlijk wel rekening met hun explosieve groei én royale afmetingen. Aanplanten op een erfgrens lijkt ons dan ook niet aangeraden…

© La Palmeraie

Palmzaden worden meestal met meerdere tegelijk in één pot gezaaid. Op die manier wordt immers ruimte en potgrond bespaard. Nadat de zaden gekiemd zijn staat de pot al snel vol met zaailingen.
Om te voorkomen dat ze elkaar wegconcurreren moeten ze verspeend worden. Zo krijgt elke zaailing voldoende ruimte voor de ontwikkeling van een gezond wortelgestel. Dit zal ook de groei te goede komen.

Het moment waarop de zaailingen verspeend mogen worden is afhankelijk van de palmsoort en de groeisnelheid. Over het algemeen wordt de zaailing het best verspeend als het eerste blaadje volgroeid is. Dit artikel biedt u een visueel stappenplan voor het verspenen van uw zaailing in 7 stappen.

Stap 1

Haal de kluit voorzichtig uit de pot.

Stap 2

Dompel de kluit in het water en laat het geheel even weken.
Hierdoor weekt de aarde rond de wortels los.

Stap 3

Trek de zaailingen voorzichtig uit elkaar.
Probeer hierbij zo weinig mogelijk wortels kapot te maken.

Stap 4

Plaats de zaailingen in een eigen pot.

Stap 5

Vul de pot met goede potgrond (DCM®). De onderkant van het stammetje mag hierbij niet dieper komen te staan. Deze is te herkennen aan het kleurverschil.

Stap 6

Bemest de grond met een natuurlijke meststof zoals gedroogde koemest.

Stap 7

Geef voldoende water totdat het water aan de onderkant weer uit de pot loopt.
Zet de verspeende zaailingen vervolgens enkele dagen op een beschutte plaats zodat ze kunnen aansterken.
© La Palmeraie

Wie denkt aan palmen, denkt aan exotische landen. Bij dat plaatje hoort natuurlijk ook ritmische muziek, vrolijke mensen en lekker eten. Kenmerkend voor de exotische keuken zijn de pepers die de gerechten pittig doen smaken. Deze pepers kunnen ook bij ons prima gecultiveerd worden. Dit artikel maakt u wegwijs binnen de verschillende soorten, hun gebruik en vooral hun effect.

Wie zich brandt…
Voordat we aan een uiteenzetting beginnen van de verschillende soorten pepers is het goed om iets meer te weten over de eigenschappen van pepers. Pepers behoren tot de Capsicum familie (nachtschade) en zijn dus verwant met de aardappel en de tomaat. De stof die verantwoordelijk is voor de hete smaak is capsaïcine. Het scherpste deel van de peper zijn de zaadjes en de zaadlijsten. Het voorzichtig proeven van het uiteinde is dus geen goede indicatie! De capsaïcine prikkelt direct de warmtezintuigen in de mond (niet de smaakzin) en geeft daardoor het idee dat het gerecht te heet is. Hierdoor wordt de smaak vaak als ‘heet’ omschreven.

De effectieve scherpte van de peper verschilt sterk van soort tot soort. Om de heetheid van pepers te kunnen bepalen werd de Scovilleschaal ontwikkeld. Het principe is simpel; de peper wordt steeds meer verdund met suikerwater tot de heetheid niet meer te proeven is. Het aantal koppen suikerwater dat nodig blijkt, is de Scoville-eenheid (SE). Een gerecht wordt als pittig ervaren rond de 500-1000 SE. Onderstaand een overzicht van enkele beruchte soorten. Ter referentie; pure capsaïcine heeft een hittegraad van 16.000.000 SE.

Wist je dat?
De korrelpeper die we in de keuken gebruiken afkomstig is van een andere familie; de Piperaceae. Bij deze plant is de stof “piperine” verantwoordelijk voor de hete smaak.

Feeling hot?
Pepers bevatten veel antioxidanten, die beschermen tegen hart- en vaatziekten, kanker en voortijdige veroudering. Maar te veel pepers is natuurlijk ook niet goed. Heb je toch te heet gegeten? Dan zal het blussen met water niet helpen. Capsaïcine lost namelijk niet op in water maar in vet. Een beetje alcohol of vlees zal wel verlichting brengen. Door het regelmatig eten van pepers zul je vrij snel beter tegen de hete smaak kunnen. Vooral in tropische gebieden is het eten van pepers populair omdat het goed zou zijn tegen parasitaire worminfecties en omdat het zweten bevordert.

Pepersoorten
Er zijn veel verschillende soorten pepers (Capsicum). Oorspronkelijk zijn pepers afkomstig uit Zuid-Amerika, maar inmiddels zijn ze wereldwijd verspreid. Zoals aangegeven zijn er veel verschillen in scherpte maar ook zijn er kleurvarianten; groen (meestal onrijp geplukt), rood, geel, oranje. Onderstaand een oplijsting van de meest gekweekte soorten.
• Capsicum annuum – meest algemeen; paprika, spaanse peper, Jalapeño
• Capsicum baccatum – besachtige Chilipepers, Aji
• Capsicum chinense – zeer hete habanero, Madame Jeanette, Adjoema
• Capsicum frutescens – struikpepers waaronder ook die van de Tabascosaus
• Capsicum pubescens – Rocotopepers.

Zelf pepers kweken

Zaaien
Zaadjes zijn gemakkelijk te vinden. Zaadjes van de Chilipeper hangen in de winkel gewoon tussen de zaden van andere groenten. Voor de zaadjes van meer exotische pepers kun je enkele verse pepers kopen in de plaatselijke toko. Bij het verwijderen van de zaadjes moet je zeker niet in je ogen wrijven en achteraf goed je handen wassen. De zaadjes mogen geweekt worden en kunnen daarna gezaaid worden. Dek de zaadjes hierbij af met een dun laagje aarde. Voor de kieming is voldoende warmte nodig; 25-30°C. Je zet de pot dan ook het best op de radiator of in de serre. Natuurlijk moet de grond steeds voldoende vochtig zijn.

Kieming
Binnen enkele weken komen eerste blaadjes boven. Vanaf nu hebben de plantjes veel licht nodig. De temperatuur mag iets teruglopen; 20-25°C. De serre is hiervoor ideaal. Let er achter glas wel voor op dat de zaailingen niet verbranden door de zon. Gefilterd licht is hierbij aangeraden. Zodra de zaailingen hun tweede paar echte bladeren aanmaken mogen ze verspeend worden. Je mag de potgrond aanvullen tot waar de eerste kiemblaadjes zaten.

Peperplant
De Latijnse naam; Capsicum annuum (bijtende eenjarige) is eigenlijk niet correct. Pepers zijn namelijk niet eenjarig, ook al worden ze wel vaak zo gekweekt. Het duurt trouwens wel even voordat de eerste pepers zichtbaar zijn. Maar als de plant uiteindelijk pepers begint aan te maken groeien de vruchten snel. De annuum-soorten, die ook sneller kiemen dan de chinense soorten, ontwikkelen over het algemeen eerder hun vruchten.

Pepers
Na enige tijd zal de peperplant vol hangen met groene pepers. In een eerste worden de pepers glanzend groen. Je kunt ze in principe nu oogsten. De pepers zijn in dat geval minder scherp. Indien je wacht kan het zo’n maand duren voordat de verkleuring begint op te treden. De totale verkleuring is een kwestie van slechts enkele dagen. Als de peper mooi glanzend en helder van kleur is kun je hem oogsten.

Op de afbeelding is de ontwikkeling van de vrucht goed te zien.

Oogst
Vraag is wat te doen met al die pepers.
Er zijn verschillende manieren om pepers te verwerken. Hieronder de meest voor de handliggende manieren.

Vers
Direct na het oogsten kun je de pepers vers gebruiken in gerechten, al dan niet fijn gesneden.

Invriezen
Gemakkelijke conserveer techniek. Vooral handig voor het later gebruiken in sauzen.

Drogen
Een populaire techniek in zuiderse landen is het drogen.
Rijg de geoogste pepers aan een koord en hang ze te drogen. Eventueel kan er een snee in de lengte gemaakt worden om schimmelen tegen te gaan. De gedroogde pepers kunnen vermalen worden tot poeder of zo worden geserveerd bij gerechten. Deze techniek is niet alleen gemakkelijk maar ook nog eens decoratief!

Inmaken
De pepers kunnen ook worden ingemaakt in kruidenazijn. Deze methode is eveneens geschikt voor lange bewaring. Opgelet: het niet opvolgen van een correct recept kan botulisme vorming tot gevolg hebben!

RECEPTEN
Zelf sambal maken
Adjoema pepers gebruiken in het heerlijke kipgerecht uit Ivoorkust: Kedjenou

© La Palmeraie

Zaden
Voor het behalen van goede kiemresultaten is de versheid van het zaad het voornaamste. Zaden die niet onmiddellijk gezaaid worden bewaar je het best in de koelkast.

Cycas- en Dioonzaden hebben een heel harde schil. Je kunt deze zaden proberen te kraken m.b.v. een bankschroef. Het risico om het hele zaad te beschadigen is echter behoorlijk en daarom wordt deze methode niet aangeraden. Je kunt er ook voor kiezen om het uiteinde van het zaad licht te vijlen (scarificatie) zodat het water beter kan doordringen in de schil. Maar ook deze techniek is zeker niet noodzakelijk!

Zaden weken
Het is aangeraden om voor het zaaien de zaden eerst 24 tot 48 uur te laten weken in water met een temperatuur van 32 tot 34°C. Dit zal de harde zaadschil zachter maken en de kieming doen versnellen. Hiervoor vul je een beker met lauw water. Nadat je de zaden in de beker hebt gedaan pak je de beker in met aluminiumfolie. Zo blijft het geheel goed op temperatuur. De ingepakte beker zet je vervolgens op een radiator. Een thermosfles is natuurlijk ook geschikt. Het water moet elke 12 uur ververst worden. Zaden die hierna nog drijven of ‘rammelen’ als je ermee schut kun je verwijderen. Deze zullen niet kiemen.

Zaaien
Neem een pot en vul deze met een laagje DCM® zaai en stekgrond. Daarna legt u de zaden bovenop de zaaigrond. De twee uiteinden moeten op horizontale lijn komen te liggen. Daarna matig water geven. De aarde moet vochtig zijn maar zeker niet te nat anders zou het schimmelen. Je kunt de pot afdekken met aluminiumfolie. Dit houdt het vocht langer vast zodat je niet vaak water hoeft te geven. Controleer wel regelmatig of de grond nog vochtig genoeg is. Indien er toch schimmelvorming optreedt, kun je dit voorzichtig verwijderen. Verwijder eventueel het beschimmelde zaad om verdere verspreiding te voorkomen.Verlucht in dat geval de zaaipot wat vaker.

Kieming Cycas revoluta:
 

Kieming Dioon edule ‘Rio verde’:
  

Kieming
Zet de pot vervolgens weg op een warm plekje (25-35°C). De radiator is de ideale plaats hiervoor, of een (mini) serre in de zomer. De zaden hebben in dit stadium nog geen licht nodig. De kiemtijd verschilt van soort tot soort maar kan relatief kort zijn; bij de Cycas bv. is een kieming na enkele dagen geen uitzondering. Maar verlies zeker niet te snel het geduld. Soms komt het succes wat later. Zorg ervoor dat gedurende deze tijd de aarde voldoende vochtig blijft.

Verplanten
Zodra het zaad gekiemd is en de wortel zijn weg zoekt naar beneden, is het tijd op het zaad te verpotten. Neem een pot met voldoende diepte (min. 18cm!). Natuurlijk gebruik je een pot met bodemgaten voor een goede afwatering. Gebruik potgrond van een goed merk (DCM®). Je kunt 20% perlite met de grond mengen. Ook koemestkorrels mag je bij het verplanten met de grond mengen. Met mest mag je nooit overdrijven. Zeker niet met kunstmest! Meng nooit roze of blauwe korrels met de grond tijdens het verplanten, anders verbrand je de wortels. De palmvaren mag opnieuw verplant worden als er meerdere wortels langs de bodemgaten van de plantpot eruit komen. Palmvarens groeien echter zeer langzaam. Deze pot zal dus voorlopig zeker volstaan.

Groei Dioon edule:

Bron foto’s: Paul

Bemesting
Geef de plant in het voorjaar en tijdens de zomer (groeiseizoen) voldoende mest. In de winter heeft dit weinig zin. Organische meststoffen zoals koemestkorrels zijn prima als bemesting voor palmen. De plant zal aanzienlijk sneller groeien als je mest toedient. Kijk uit met kunstmest! Respecteer in ieder geval de voorgeschreven doseringen!

Uitplanten
Plaats de palmvaren in de halfschaduw en vermijd in ieder geval de felle middagzon. Omdat palmvarens onvoldoende winterhard zijn laat je ze het best binnen overwinteren.

© La Palmeraie

Het kweken: stap voor stap

Zaden
Zoals met alle tropische zaden, hangt ook hier het succes voor een groot deel af van de versheid van de zaden.

Zaden weken
Na ontvangst zijn de zaden voor 48 uur te weken gelegd in lauw water op de radiator. Dit om de harde zaadschil iets zachter te maken. Om het water op de gewenste temperatuur te houden werd de beker ingepakt met aluminiumfolie. Tussendoor (na 24 uur weken) werd het water nog eens ververst.

Zaaien
Na het weken werden de zaden ontdaan van de typische blauwe franjes. Vervolgens zijn ze allemaal samen in een pot van 16 cm doorsnee gezaaid. De zaden werden goed afgedekt met laagje potgrond om schimmelvorming te voorkomen. Wegens goede eerdere ervaringen gebruiken wij de zaaigrond van DCM®. De pot werd opnieuw afgedekt met aluminiumfolie om de warmte goed vast te houden en de grond niet te laten uitdrogen. Dit geheel hebben we weer op de radiator geplaatst. Eén maal in de week controleerden we of de aarde nog vochtig genoeg was.

Het is onnodig om de thermostaat extra hoog te zetten. Bij het normaal verwarmen van de woning schommelt de temperatuur tussen de 24°C en 50°C op de warmste plek van de radiator.

Kiemen
Na één maand stond er al een kiemling van enkele centimeters. Omdat deze licht nodig heeft om verder te groeien werd het aluminiumfolie vervangen door vershoudfolie. Op die manier bleef de warmte en vocht toch zoveel mogelijk in de pot voor de kieming van andere zaden. Binnen twee maanden kwam al een tweede en vervolgens een derde zaailing boven de grond.

Verplanten
De zaailing werd verpot in een eigen pot van zodra hij er sterk genoeg uitzag. Door hier niet te lang mee te wachten waren de wortels nog niet te sterk verstrengeld en werd er niets beschadigd. Bovendien hadden de andere zaden zo meer ruimte en kon de pot ook weer volledig worden afgedekt. Bij het verplanten werd er ineens wat gedroogde koemest gemengd met de potgrond.

Van de 25 zijn er inmiddels 6 Ravenala zaden gekiemd, de eerste al na 6 weken.

Ravenala in beeld

© La Palmeraie

1. Zaaien
De bekendste manier om planten te kweken is ongetwijfeld het vermeerderen uit zaad. Deze methode is prima geschikt voor palmen, bananen* en exoten. Alles wat je nodig hebt is vers zaad, een warme plek en meestal veel geduld. Veel exoten kiemen immers pas binnen 1 à 3 maanden en soms zelfs véél langer. Gedetailleerde zaaihandleidingen voor palmen en exoten kunt u terugvinden onderaan dit artikel.

(* Musa basjoo uitgezonderd. Deze soort kan niet worden vermeerderd uit zaad.)

2. Delen van wortelstokken (scheuren)
Bij deze techniek wordt de wortelkluit van de oude plant opgedeeld in meerdere stukken die vervolgens weer uitgeplant worden. Dit kan eenvoudig door de plant uit te graven en de wortels door te snijden. Elk stuk moet steeds voldoende wortels en enkele stengels bevatten. Deze methode is zeer geschikt voor woekerende exoten als bamboe, Canna en bananen.

3. Vermeerderen via uitlopers
Een aantal exoten vormt uitlopers; jonge plantjes aan de voet van de moederplant. Een bekend voorbeeld hiervan zijn bananen en Aloë vera’s. Deze jonge plantjes kunt u voorzichtig verwijderen en opnieuw uitplanten. Het is daarbij belangrijk om voldoende wortels aan de jonge plant te laten zitten zodat de scheut zelf voor zijn waterhuishouding kan zorgen en niet meteen zal uitdrogen. Hiervoor kunt u het best met een mes zo dicht mogelijk bij de moederplant de wortel doorsteken. Hoe groter de uitloper, hoe meer wortels er al gevormd zijn. Bij bananen wacht u dan ook het best tot de uitloper ongeveer 50cm groot is. De jonge scheut kunt u vervolgens weer uitplanten.

Door het bovengronds afsnijden van de uitloper (afbeelding: 1) wordt de rhizoomvorming gestimuleerd. Door de uitloper af te snijden van de moederplant (afbeelding: 2) wordt het woekeren geremd en kan de uitloper ergens anders uitgeplant worden.

© La Palmeraie
(bron eerste foto: palmhunter)

Misschien vindt u dit ook interessant:
Zaaihandleiding voor palmen
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca
Aloë vera vermeerderen

Zaden
Voor het behalen van goede kiemresultaten is de versheid van het zaad het voornaamste.
Indien je zelf zaden oogst is het aangeraden dat je het vruchtvlees verwijdert om rotting te voorkomen. Zaden die niet onmiddellijk gezaaid worden bewaar je het best in de koelkast.

Sommige zaden hebben een heel harde schil, bijvoorbeeld de Musa zaden. Je kunt er voor kiezen om het uiteinde van het zaad licht te vijlen (scarificatie) zodat het water beter kan doordringen in de schil. Maar ook deze techniek is zeker niet noodzakelijk! 

Zaden weken
Het is aangeraden om voor het zaaien de zaden eerst 24 tot 48 uur te laten weken in water met een temperatuur van 32 tot 34°C. Dit zal de harde zaadschil zachter maken en de kieming doen versnellen. Hiervoor vul je een beker met lauw water. Nadat je de zaden in de beker hebt gedaan pak je de beker in met aluminiumfolie. Zo blijft het geheel goed op temperatuur. De ingepakte beker zet je vervolgens op een radiator. Een thermosfles is natuurlijk ook geschikt. Het water moet elke 12 uur ververst worden.

Zaden Ravenala madagascariensis (Reizigersboom)

Zaaien
Neem een pot van 10 tot 20 centimeter diepte. De diameter van de pot mag per zaadje maximum 10 centimeter zijn. Vul de pot met DCM® zaai en stekgrond. Vervolgens maakt u een kuiltje van ongeveer 2 tot 3 centimeter diep. Verwijder het zaadrokje van de Strelitzia (oranje) en de Ravenala (blauw). Plant het zaadje, dek deze af met grond en druk alles licht aan. Daarna matig water geven. De aarde moet vochtig zijn maar zeker niet te nat. Je kunt de pot afdekken met aluminiumfolie. Dit houdt het vocht langer vast zodat je niet vaak water hoeft te geven. Controleer wel regelmatig of de grond nog vochtig genoeg is!

Tip: Je kunt ook meerdere zaden in één grote pot zaaien. Zo bespaar je plaats en kostbare zaai en stekgrond. Wanneer de zaailingen één à twee blaadjes hebben en ongeveer 10 tot 15 centimeter groot zijn kan je de planten voorzichtig van elkaar scheiden en uitplanten.

Kieming
Zet de pot vervolgens weg op een warm plekje (25-35°C). De radiator is de ideale plaats hiervoor, of een (mini) serre in de zomer. De zaden hebben in dit stadium nog geen licht nodig. De zaden kiemen doorgaans tussen de 1,5 en 3 maanden maar het kan ook veel langer duren. Je moet dus vooral veel geduld hebben. Zorg ervoor dat gedurende deze tijd de aarde voldoende vochtig blijft. Woel de aarde niet om, om te kijken of de zaadjes al kiemen. Je kunt de zaadjes hierdoor beschadigen en zelfs de kieming stopzetten. Zodra de zaailingen boven komen moet de folie van de pot verwijderd worden en mag de pot niet meer op de radiator staan. Anders zou de aarde uitdrogen. Je kunt de pot beter naast de verwarming op de grond zetten. Vanaf nu heeft de plant licht nodig.

Tip: exposeer de zaailingen pas aan licht wanneer ze zo’n 10 cm groot zijn. Hierdoor groeien ze sneller! (meer info hierover)

Verplanten
Wanneer de zaailingen na een jaar groot genoeg zijn mogen ze verplant worden. Hiervoor nemen we een pot die ruim genoeg is (= ongeveer twee tot viermaal zo groot als de vorige pot indien de zaadjes individueel gezaaid werden). Natuurlijk gebruik je een pot met bodemgaten voor een goede afwatering. Gebruik potgrond van een goed merk (DCM®). Je kunt 20% perlite met de grond mengen. Ook koemestkorrels mag je bij het verplanten met de grond mengen. Met mest mag je nooit overdrijven. Zeker niet met kunstmest! Meng nooit roze of blauwe korrels met de grond tijdens het verplanten, anders verbrand je de wortels. De palm mag opnieuw verplant worden als er meerdere wortels langs de bodemgaten van de plantpot eruit komen.

Bemesting
Geef de plant in het voorjaar en tijdens de zomer (groeiseizoen) voldoende mest. In de winter heeft dit weinig zin. Organische meststoffen zoals koemestkorrels zijn prima als bemesting voor palmen. De plant zal aanzienlijk sneller groeien als je mest toedient. Kijk uit met kunstmest! Respecteer in ieder geval de voorgeschreven doseringen!

Uitplanten
De Strelitzia en de Ravenala zijn helaas niet winterhard. Deze moeten dus in een pot worden geplant zodat deze bij vorst naar binnen kunnen worden gehaald. Andere soorten kunnen wel in de volle grond worden geplant mits voldoende winterbescherming (bv. Musa en Yucca).

© La Palmeraie

Foto’s: http://members.quicknet.nl/mija/zaailingen.html en www.palmhunter.be

Misschien vindt u dit ook interessant:
Bananen van La Palmeraie
Exoten van La Palmeraie
Zaaihandleiding voor palmen

Zaden
Voor het behalen van goede kiemresultaten is de versheid van het zaad het voornaamste. Indien je zelf zaden oogst is het aangeraden dat je het vruchtvlees verwijdert om rotting te voorkomen. Zaden die niet onmiddellijk gezaaid worden bewaar je het best in de koelkast.

Sommige zaden hebben een heel harde schil, bijvoorbeeld de Jubaea-soorten. Je kunt deze zaden proberen te kraken m.b.v. een bankschroef. Het risico om het hele zaad te beschadigen is echter behoorlijk en daarom wordt deze methode niet aangeraden. Je kunt er ook voor kiezen om het uiteinde van het zaad licht te vijlen  (scarificatie) zodat het water beter kan doordringen in de schil. Maar ook deze techniek is zeker niet noodzakelijk!

Zaden weken
Het is aangeraden om voor het zaaien de zaden eerst 24 tot 48 uur te laten weken in water met een temperatuur van 32 tot 34°C. Dit zal de harde zaadschil zachter maken en de kieming doen versnellen. Hiervoor vul je een beker met lauw water. Nadat je de zaden in de beker hebt gedaan pak je de beker in met aluminiumfolie. Zo blijft het geheel goed op temperatuur. De ingepakte beker zet je vervolgens op een radiator. Een thermosfles is natuurlijk ook geschikt. Het water moet elke 12 uur ververst worden.

Zaaien
Neem een pot van 10 tot 20 centimeter diepte. De diameter van de pot mag per zaadje maximum 10 centimeter zijn. Vul de pot met DCM® zaai en stekgrond. Vervolgens maakt u een kuiltje van ongeveer 2 tot 3 centimeter diep. Plant het zaadje, dek deze af met grond en druk alles licht aan. Daarna matig water geven. De aarde moet vochtig zijn maar zeker niet te nat. Je kunt de pot afdekken met aluminiumfolie. Dit houdt het vocht langer vast zodat je niet vaak water hoeft te geven. Controleer wel regelmatig of de grond nog vochtig genoeg is!

Tip: Je kunt ook meerdere zaden in één grote pot zaaien. Zo bespaar je plaats en kostbare zaai en stekgrond. Wanneer de zaailingen één à twee blaadjes hebben en ongeveer 10 tot 15 centimeter groot zijn kan je de planten voorzichtig van elkaar scheiden en uitplanten.

Kieming
Zet de pot vervolgens weg op een warm plekje (25-35°C). De radiator is de ideale plaats hiervoor, of een (mini) serre in de zomer. Let op, niet alle soorten kiemen bij hoge temperaturen. De Trachycarpus-soorten bijvoorbeeld hebben een maximale temperatuur van 22°C nodig, anders weigert het zaad soms te kiemen. De zaden hebben in dit stadium nog geen licht nodig. Palmen kiemen doorgaans tussen de 1,5 en 3 maanden maar het kan ook veel langer duren. Je moet dus vooral veel geduld hebben. Zorg ervoor dat gedurende deze tijd de aarde voldoende vochtig blijft. Woel de aarde niet om, om te kijken of de zaadjes al kiemen. Je kunt de zaadjes hierdoor beschadigen en zelfs de kieming stopzetten.
Zodra de zaailingen boven komen moet de folie van de pot verwijderd worden en mag de pot niet meer op de radiator staan. Anders zou de aarde uitdrogen. Je kunt de pot beter naast de verwarming op de grond zetten. Vanaf nu heeft de plant licht nodig.

Tip: exposeer de zaailingen pas aan licht wanneer ze zo’n 10 cm groot zijn. Hierdoor groeien ze sneller! (meer info hierover)

Verplanten
Wanneer de zaailingen na een jaar groot genoeg zijn mogen ze verplant worden. Hiervoor nemen we een pot die ruim genoeg is (= ongeveer twee tot viermaal zo groot als de vorige pot indien de zaadjes individueel gezaaid werden). Natuurlijk gebruik je een pot met bodemgaten voor een goede afwatering. Gebruik potgrond van een goed merk (DCM®). Je kunt 20% perlite met de grond mengen. Ook koemestkorrels mag je bij het verplanten met de grond mengen. Met mest mag je nooit overdrijven. Zeker niet met kunstmest! Meng nooit roze of blauwe korrels met de grond tijdens het verplanten, anders verbrand je de wortels.
Bij het verplanten is het belangrijk dat de onderkant van de stam op dezelfde hoogte wordt geplant! Deze basis is te herkennen aan een verdikking. De palm mag opnieuw verplant worden als er meerdere wortels langs de bodemgaten van de plantpot eruit komen.

Bemesting
Geef de plant in het voorjaar en tijdens de zomer (groeiseizoen) voldoende mest. In de winter heeft dit weinig zin. Organische meststoffen zoals koemestkorrels zijn prima als bemesting voor palmen. De plant zal aanzienlijk sneller groeien als je mest toedient. Kijk uit met kunstmest! Respecteer in ieder geval de voorgeschreven doseringen!

Uitplanten
Enkel de winterharde palmen zijn geschikt om in de volle grond uit te planten (bv. Trachycarpus). Andere soorten zijn niet winterhard en worden beter in een pot gehouden zodat ze in de winter gemakkelijk kunnen worden binnengehaald (bv. Washingtonia, Phoenix). Nog andere soorten kunnen wel in de volle grond geplant worden mits voldoende bescherming in de wintermaanden (bv. Chamaerops).

Speciale verzorging
Bismarckia: zaai de zaden half in de potgrond, half blootgesteld.
Jubaea: zaaien in een pot met minimum 18 cm diepte.
Trachycarpus: kieming bij lage temperatuur! (22°C maximum)

© La Palmeraie

Misschien vindt u dit ook interessant:
Palmen van La Palmeraie
Palmen voor “dummies”
Verzorging van palmen