Al meermaals kregen we de vraag hoe en waar de Strelitzia zaden maakt en vooral of dit thuis ook mogelijk is. Daarom beschrijven we in dit artikel de bevruchting van de Strelitzia (Paradijsvogelbloem).

De Strelitzia in de natuur

De Strelitzia (Paradijsvogelbloem) is protandrisch.
Dit wil zeggen dat deze éénhuizige plant een bepaalde ontwikkeling doormaakt om zelfbestuiving te voorkomen. Maar ook wanneer het stuifmeel eerst wordt opgevangen en nadien op de stamper wordt aangebracht zal dit niet leiden tot bevruchting. Daarmee weten we ook meteen dat er meerdere planten nodig zijn om de bloem met succes te bestuiven.

Door wie de Strelitzia in de natuur bevrucht wordt is niet volledig duidelijk en wordt nog volop onderzocht. Wel is geweten dat insecten, waaronder bijen, de bloem bezoeken. Ook wordt de bloem bezocht door honingzuigers (Nectariniidae) maar het lijkt alsof deze vogel de nectar weet te bereiken zonder de vruchtbare delen van de bloem aan te raken.

De bloem

Op het hoornvormige horizontale shutblad worden 4 tot 6 bloemen gevormd met feloranje kroonbladeren. De vruchtbare delen zitten in het horizontale blauwe ‘pijl’.
De meeldraden worden zichtbaar wanneer de vleugeltjes achterop de blauwe pijl worden samengedrukt. De stamper is de witte punt voorop de blauwe pijl, welke kleverig en dus ontvankelijk wordt zodra de meeldraden geen stuifmeel meer verspreiden.

De bevruchting

Zoals eerder aangegeven kan de plant zichzelf niet bevruchten.
Echter wordt de Strelitzia vaak verkocht met verschillende planten samen in één pot.
Wanneer deze verschillende planten in bloei komen kan er dus wel met de hand bevrucht worden.
Eerst moet het stuifmeel verzameld worden. Dit kan door na het blootleggen van de meeldraden voorzichtig met een rietje over de meeldraden te bewegen van de basis naar de punt. Vervolgens kan dit in de koelkast bewaard worden.
Zodra een andere plant bloemt en de stampers ontvankelijk zijn (kleverig) kan het verzamelde stuifmeel op de stampers worden gestrooid.

De zaaddozen

Ongeveer vier weken na een succesvolle bevruchting vormt zich in het horizontale schutblad een zaaddoos ter grootte van een passievrucht. Deze zaaddoos is van binnen opgedeeld in drie compartimenten en kan tot 80 harde ronde zwarte zaden bevatten met de typische oranje flosjes. Wanneer het zaad rijp is barsten de zaaddozen open.

Deze zaden kunnen vervolgens weer gezaaid worden zoals beschreven in de zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca.

Zie ook:

Strelitzia reginae
Strelitzia nicolai

© La Palmeraie

Bron:
http://culturesheet.org/strelitziaceae:strelitzia:reginae
foto’s: Forest & Kim Starr

Nederlandse naam:
Ensete ventricosum ‘Maurelli’

Herkomst: Oost-Afrika (hoogvlakten van Ethiopië)

Blad: groot en breed, bovenzijde variërend van groen-wijnrood tot purper gekleurd, de onderzijde rood

Stam: zeer dik en vlezig

Vrucht: witte bloemen, met droge onsmakkelijke banaantjes (bloei na ongeveer 5 jaar)

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: zeer snel

Hoogte volwassen: 4 meter

Vorstbestendigheid: niet winterhard (minimum 5°C)

Kweken:

De Ensete ventricosum ‘Maurelli’ wordt vermeerderd via weefselkweek (in vitro). Hierdoor worden ze in redelijk grote aantallen op de markt gebracht. Ze worden soms zelfs verkocht in het gewone tuincentrum. Dankzij deze kweektechniek is de prijs van de Maurelli ook meestal zeer laag. Wanneer er gesproken wordt van een “plug” bedoelt men een kleine zaailing. Door de grote groeisnelheid groeit zo’n kleine zaailing echter snel uit tot een behoorlijke plant.

Uitlopers vormt deze banaan vrijwel nooit. Enkel wanneer de hoofdstam weggesneden wordt groeien er een heel aantal uitlopers op de rhizoom. Het inkerven van de rhizoom zou het uitlopen bevorderen. Deze uitlopers vormen eigen wortels en kunnen daarna afgestoken worden. Wanneer dit niet wordt gedaan valt de groei vrijwel volledig stil.

Opkweken uit zaad wordt niet gedaan omdat de kans op echte ‘Maurelli’s’ ongeveer 1 op 10.000 is.

Verzorging:

Deze zeer snelgroeiende banaan is uitermate makkelijk in de verzorging. Zowel in pot als in de volle grond doet hij het prima mits voldoende warmte, water en voedingsstoffen. Overbemesten is dan ook praktisch onmogelijk. De kleur van de bladeren varieert van groen-wijnrood naar purper, afhankelijk van de standplaats van de plant. De meningen en ervaringen zijn echter verdeeld over of het nu juist de zon of net de schaduw is die de rode kleur veroorzaakt.  De Maurelli heeft een opvallend klein wortelgestel en kan dus in een relatief kleine pot blijven staan. Doordat zijn grote bladeren veel wind vangen is een grotere of zware pot echter wel sterk aan te raden.

Winterbescherming:

De Ensete ventricosum ‘Maurelli’ is niet winterhard. Nog voor de eerste vorst moet hij dan ook naar binnen gehaald worden. De meest succesvolle methode voor deze soort blijkt het uitgraven en droog overwinteren. Na het uitsteken en het snoeien van het blad moet de plant een tijdje ondersteboven gelegd worden zodat alle vocht uit de bladoksels kan lopen. Nadien kan de plant op een droge, goed geventileerde en vorstvrije plek gezet worden. Er mag geen water gegeven worden tot in het voorjaar! In het voorjaar, wanneer de temperaturen weer hoog genoeg zijn, kan de plant geleidelijk aan weer buiten gezet worden. Pas wanneer de Maurelli ook weer groei vertoont mag er ook weer water gegeven worden.

Bekijk ook: Hoe bescherm ik mijn bananenplant in de winter?

Gebruik:

Enkel in Ethiopië wordt deze banaan gekweekt voor zijn voedzame knollen. Elders wordt de Ensete ventricosum ‘Maurelli’ hoofdzakelijk gekweekt voor zijn sierwaarde.

2009

2010

2011

Misschien vindt u dit ook interessant:
Hoe stek ik een bananenplant?
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

Nederlandse naam:
Darjeelingbanaan

Herkomst: Noord-Oost India
(Himalaya tot 2000 meter hoogte)

Blad: bovenzijde donker groen, onderzijde verkleurt van een lichte rode waas tot bordeaux rood. De bladeren met een lengte tot 1m50 zijn minder gevoelig voor kapot waaien dan de Musa basjoo

Vrucht: kleine eetbare banaantjes, ook al zitten de banaantjes vol met zaden wat consumptie bemoeilijkt

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: snel

Hoogte volwassen: 4 meter

Vorstbestendigheid: -12°C

Kweken:

De Musa sikkimensis is goed zelf te zaaien. Zaden kiemen snel en er is een hoog kiemingspercentage mits de zaden voldoende vers zijn. Je kunt hem echter eenvoudig vermeerderen door het afsteken van de uitlopers. Bekijk hiervoor het artikel: “Hoe stek ik een bananenplant?” Daarnaast wordt deze banaan ook verkocht in de meer gespecialiseerde tuincentra.

Verzorging:

Net als de Musa basjoo groeit de Musa sikkimensis het best op een zonnige standplaats in een voedselrijke maar goed doorlatende grond. Wel heeft de sikkimensis hoge temperaturen nodig dan de basjoo om tot groei te komen. De Musa vormt uitlopers via rizomen. Het plantgat kan eventueel afgeschermd worden met een rizoombegrenzer. Maar de uitlopers kunnen ook prima afgestoken worden. Voor een goede groei heeft hij veel water nodig. Op warme, droge dagen is een dagelijkse watergift zeker geen overbodige luxe. Tijdens het groeiseizoen mag regelmatig een hand gedroogde koemestkorrels aan de voet van de plant gestrooid worden.

Winterbescherming:

De goede winterhardheid slaat op de wortels. Bij temperaturen onder de 5°C stopt de groei. Bij -2°C vriest het blad kapot.  Bij aanhoudende vorst zal ook de stam, die veel vocht bevat, tot moes vriezen. De Musa sterft dan af tot aan de grond en vormt in het voorjaar (april/mei) weer nieuwe uitlopers. Om een grotere plant te krijgen en zelfs bloei te realiseren moet hij de winter in tact doorkomen. Bekijk hiervoor: Hoe bescherm ik mijn bananenplant in de winter?

Gebruik:

De Musa sikkimensis is vooral populair bij de liefhebbers om de combinatie van zijn goede winterhardheid, mooie kleur bladeren en het feit dat hij goed zelf gezaaid kan worden.

Soorten:

Musa sikkimensis ‘Darjeeling Giant’ – robustere vorm van de sikkimensis
Musa sikkimensis ‘Manipur’ (Red Tiger) – donker rode strepen op de bovenzijde van het blad, verder hetzelfde als de sikkimensis

Misschien vindt u dit ook interessant:
Hoe stek ik een bananenplant?
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

Nederlandse naam:
Paradijsvogelbloem

Herkomst: Zuid-Afrika

Bladvorm: Grijsgroen banaanachtig blad, stijf , lancetvormig, afwisselend geplaatst.

Bloem: fel oranje met blauw gekleurd. Verschijnen in het voorjaar.

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: Redelijk snel

Hoogte volwassen: tot 2 meter

Vorstbestendigheid: 2°C

Kweken: Verse zaden kiemen zeer goed. Ook daarna groeit de Strelitzia reginae behoorlijk snel. Hij heeft graag een zonnige standplaats en voldoende water tijdens het groeiseizoen. Voorkom echter dat de wortels permanent in het water staan. Verder is deze gemakkelijke plant een perfecte blikvanger in de tropische tuin. Een heel klein beetje vorst zal hij wel overleven maar het is toch sterk aan te raden om deze plant binnen koel te laten overwinteren. De watergift moet dan ook verminderd worden. Deze koele periode zal de plant ook aanzetten tot de aanmaak van bloemknoppen. Deze worden over het algemeen al gevormd vanaf het 4e jaar. Verpotten is pas nodig als hij helemaal uit de kuip groeit. De Strelitzia kan zichzelf niet bestuiven. Maar aangezien ze vaak met meerdere exemplaren in éénzelfde pot worden aangeboden kunt u toch proberen om de bloemen van de aparte planten te bestuiven voor het verkrijgen van zaad. Dubbele bloemen is een niet zeldzame groeiafwijking bij de Strelitzia.

Gebruik: Deze sierlijke plant is prachtig voor op het terras. Voorzie wel voldoende ruimte aangezien hij ook ongeveer een meter breed kan worden. Tevens worden de bloemen veel gebruikt bij het bloemschikken.

Zaden van de Strelitzia reginae

Strelitzia reginae wallpaper:

1024×768 – 1280×800

Nieuw blad

Bloemknop

Misschien vindt u dit ook interessant:
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca
Verzorging van bananenplanten
Strelitzia nicolai

Nederlandse naam:
Witte paradijsvogelbloem

Herkomst: Zuid-Afrika

Bladvorm: Grijsgroen banaanachtig blad, 1,5 tot 2,5 meter lang, lancetvormig, afwisselend geplaatst in waaiervorm

Stam: Kaal

Standplaats: Zon

Groeisnelheid: Snel

Hoogte volwassen: tot 10 meter

Vorstbestendigheid: -3°C

Kweken: Verse zaden kiemen zeer goed. Ook daarna groeit de Strelitzia nicolai behoorlijk snel. Hij heeft graag een zonnige standplaats en voldoende water tijdens het groeiseizoen. Voorkom echter dat de wortels permanent in het water staan. Verder is deze gemakkelijke plant een perfecte blikvanger in de tropische tuin. In kuip zal hij niet groter worden dan zo’n 3 meter. Aangezien hij niet goed tegen vorst kan, moet hij binnen overwinteren op een lichte standplaats. De watergift moet dan ook verminderd worden. Verpotten is pas nodig als hij helemaal uit de kuip groeit.

Gebruik: Deze sierlijke plant is prachtig in een hoge pot, bijvoorbeeld voor op het terras. Door de waaiervorm lijkt hij sterk op de nog exclusievere Ravenala madagascariensis.

Zaailingen van de Strelitzia nicolai

Misschien vindt u dit ook interessant:
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

Nederlandse naam:
Japanse vezelbanaan

Herkomst: China
(Himalaya tot 3000 meter hoogte)

Blad: egaal groen, tot 1m50 lang

Vrucht: kleine niet eetbare banaantjes

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: snel

Hoogte volwassen: 5 meter

Vorstbestendigheid: -20°C

Kweken:

Van de Musa basjoo zijn geen zaden te verkrijgen. Je kunt hem echter eenvoudig vermeerderen door het afsteken van de uitlopers. Bekijk hiervoor het artikel: “Hoe stek ik een bananenplant?” Daarnaast is deze populaire banaan inmiddels ook te koop in de meeste tuincentra.

Verzorging:

De Musa basjoo groeit het best op een zonnige standplaats in een voedselrijke maar goed doorlatende grond. Hij wordt het best beschermd tegen de wind zodat het blad niet kapot waait. De Musa vormt uitlopers via rizomen. Het plantgat kan eventueel afgeschermd worden met een rizoombegrenzer. Maar de uitlopers kunnen ook prima afgestoken worden. Voor een goede groei heeft hij veel water nodig. Op warme, droge dagen is een dagelijkse watergift zeker geen overbodige luxe. Tijdens het groeiseizoen mag regelmatig een hand gedroogde koemestkorrels aan de voet van de plant gestrooid worden.

Winterbescherming:

De goede winterhardheid slaat op de wortels. Bij temperaturen onder de 5°C stopt de groei. Bij -2°C vriest het blad kapot.  Bij aanhoudende vorst zal ook de stam, die veel vocht bevat, tot moes vriezen. De Musa sterft dan af tot aan de grond en vormt in het voorjaar (april/mei) weer nieuwe uitlopers. Om een grotere plant te krijgen en zelfs bloei te realiseren moet hij de winter in tact doorkomen. Bekijk hiervoor: Hoe bescherm ik mijn bananenplant in de winter?

Gebruik:

De Musa basjoo wordt veelvuldig gekweekt op de Ryukyu eilanden in Japan voor zijn vezels, vandaar de Nederlandse naam. Inmiddels is hij ook zeer populair geworden in de West-Europese tuinen wegens ze goede winterhardheid, snelle groei en eenvoudige verzorging. Een Musa geeft zonder twijfel een tropische uitstraling aan de tuin.

Misschien vindt u dit ook interessant:
Hoe stek ik een bananenplant?
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

Oorspronkelijk afkomstig uit Madagaskar wordt de Ravenala tegenwoordig wereldwijd aangeplant in tropische gebieden. Hierdoor roept deze bijzondere exoot bij velen vakantiegevoelens op. De Nederlandse benaming “Reizigersboom” heeft hij te danken aan de mythe dat reizigers zouden overleven dankzij het opgehoopte vocht in de bladoksels. Maar gezien de hoogte en de onzuiverheid ervan lijkt dit onwaarschijnlijk. In de verkoop wordt de Ravenala maar zelden aangeboden. De bijzonderde zaden met blauwe franjes zijn daarentegen wel geregeld terug te vinden. Het kweken van deze soort is echter niet zo eenvoudig. Hierbij een handleiding hoe het ons gelukt is!

Beschrijving van de Ravenala
De volwassen plant bestaat uit een stam met een bundel grote bladeren op lange bladstelen opgesteld in een waaiervorm. Een volwassen exemplaar kan tot 18 meter hoog worden met bladeren tot 3 meter lang! In een jonger stadium ontbreekt de stam waardoor hij meer lijkt op de Strelitzia, die deel uitmaakt van dezelfde familie (Strelitziaceae). De Ravenala staat graag op een zonnige, beschutte standplaats zodat het grote blad niet kapot waait. Net als de banaan, heeft ook de Ravenala veel water nodig. Deze snelle groeier moet vorstvrij overwinteren.

Het kweken: stap voor stap

Zaden
Zoals met alle tropische zaden, hangt ook hier het succes voor een groot deel af van de versheid van de zaden.

Zaden weken
Na ontvangst zijn de zaden voor 48 uur te weken gelegd in lauw water op de radiator. Dit om de harde zaadschil iets zachter te maken. Om het water op de gewenste temperatuur te houden werd de beker ingepakt met aluminiumfolie. Tussendoor (na 24 uur weken) werd het water nog eens ververst.

Zaaien
Na het weken werden de zaden ontdaan van de typische blauwe franjes. Vervolgens zijn ze allemaal samen in een pot van 16 cm doorsnee gezaaid. De zaden werden goed afgedekt met laagje potgrond om schimmelvorming te voorkomen. Wegens goede eerdere ervaringen gebruiken wij de zaaigrond van DCM®. De pot werd opnieuw afgedekt met aluminiumfolie om de warmte goed vast te houden en de grond niet te laten uitdrogen. Dit geheel hebben we weer op de radiator geplaatst. Eén maal in de week controleerden we of de aarde nog vochtig genoeg was.

Het is onnodig om de thermostaat extra hoog te zetten. Bij het normaal verwarmen van de woning schommelt de temperatuur tussen de 24°C en 50°C op de warmste plek van de radiator.

Kiemen
Na één maand stond er al een kiemling van enkele centimeters. Omdat deze licht nodig heeft om verder te groeien werd het aluminiumfolie vervangen door vershoudfolie. Op die manier bleef de warmte en vocht toch zoveel mogelijk in de pot voor de kieming van andere zaden. Binnen twee maanden kwam al een tweede en vervolgens een derde zaailing boven de grond.

Verplanten
De zaailing werd verpot in een eigen pot van zodra hij er sterk genoeg uitzag. Door hier niet te lang mee te wachten waren de wortels nog niet te sterk verstrengeld en werd er niets beschadigd. Bovendien hadden de andere zaden zo meer ruimte en kon de pot ook weer volledig worden afgedekt. Bij het verplanten werd er ineens wat gedroogde koemest gemengd met de potgrond.

Van de 25 zijn er inmiddels 6 Ravenala zaden gekiemd, de eerste al na 6 weken.

Ravenala in beeld

© La Palmeraie