Regelmatig ontvangen we de vraag welke palmboom niet groter wordt dan 2 à 3 meter en of de groei ook beperkt kan worden. Niet iedereen heeft immers voldoende plaats voor een enorme palmboom en u wilt onaangename verrassingen vermijden natuurlijk. In dit artikel geven we u meer inzicht in welke palmsoorten aan uw wensen voldoen, waar u op moet letten en welke verwachten realistisch zijn.

Klein houden door snoei niet mogelijk

In tegenstelling tot veel andere bomen en heesters in de tuin, kan de groei van een palm niet beheerst worden door te snoeien. Het blad wordt maar op één plek gevormd, in het hart van de palm en wanneer u dit zou snoeien eindigt u met een dode stam zonder bladeren. Sommigen beweren dat je de groei kunt beperken door de palm in pot te laten. Ook dat is maar deels waar. De palm zal inderdaad wel iets trager groeien maar de groei blijft wel gewoon doorgaan. Hij zal er vooral minder mooi uit zien en meer aandacht nodig hebben qua voedingsstoffen en water. Dit geldt overigens ook voor palmen die met pot in de volle grond worden gezet. Het zal de groei niet beperken maar later wel problemen opleveren door een verminderde steun omdat er onvoldoende zijwaartse wortels werden gevormd.

Kies de juiste soort

Er bestaan ruim 4000 palmsoorten maar slechts een handje vol is ook echt geschikt om te houden in de tuin met een gematigd klimaat. Daarop focussen we ons dan ook in dit artikel. We beperken ons gemakshalve ook tot de soorten die gemakkelijk te verkrijgen zijn. Bij het kiezen van een geschikte palm is het aan te raden om vooraf goed op te zoeken wat de juiste eigenschappen van de palm zijn en welke behoeften deze palmsoort precies heeft. De gewenste hoogte van de palm kan zo’n wens zijn, maar denk bijvoorbeeld ook aan de winterhardheid van de palm, de behoeften kan water,…

De volgende artikels zijn hierbij zeker relevant:

Verzorging van palmen
Waar moet ik op letten bij het kopen van een palm?
Kan een palmboom naast de vijver aangeplant worden?
Hoe moet ik een palm in volle grond aanplanten?

Eens een een bepaalde soort op het oog hebt, kan dit artikel een realistisch beeld geven van de groeisnelheid:

Hoe oud is mijn palm & hoe snel groeit mijn palm?

Onderstaand een niet-limitatief overzicht van enkele courante soorten en hun eigenschappen, beginnend bij 2 soorten die inderdaad min of meer aan de vraag van 2 à 3 meter maximum hoogte voldoen.

Chamaerops humilis

(volledige beschrijving)
De Europese dwergpalm is een klein blijvende soort die door de uitlopers meer in struikvorm groeit. Hij is winterhard tot -12°C en houdt van de wat drogere zonnige standplaats. Bij te veel vocht krijgt hij het vooral ‘s winters lastig wat zich in eerste instantie uit door zwarte stippen op het blad. Hij vereist geen speciale verzorging en de groei is eerder traag. De bladstelen hebben scherpe bladstekels, houd hier rekening mee op plekken waar veelvuldig langsgelopen wordt. Ideaal voor de kleinere tuinen en ook zeer geschikt voor in pot voor op het terras of balkon.

Trachycarpus fortunei

(volledige beschrijving)
De Chinese waaierpalm is eigenlijk de palm bij uitstek geschikt voor vrijwel elke tuin. Hoewel de uiteindelijke hoogte zo’n 12 meter bedraagt zal het vele jaren duren voordat de palm ook effectief zo groot zal zijn. Laat u zich hierdoor dus niet afschrikken. We schatten dat de Trachycarpus helemaal bovenaan dit artikel minstens een jaar of 30 is. De onderstaande foto’s illustreren de effectieve groei het beste. Opvallend is dat kleiner aangeplante exemplaren veel sneller groeien dan exemplaren die al groot zijn aangeplant. Het is een uiterst makkelijk palm die op vrijwel iedere plek goed groeit. Hij is winterhard tot -18°C en heeft daarom eigenlijk geen echte verzorging nodig. Hoe doet het het beste in volle grond maar kan eventueel ook in pot gehouden worden. Door zijn smallere uiterlijk past hij zelfs in de kleinere tuinen prima.

Alternatieven

Mogelijke alternatieven van palmen die niet zo snel te groot worden en een niet al te speciale verzorging vragen zijn de

Jubaea chilensis

Deze palm groeit erg traag en is daardoor ook een stuk duurder. Hij is winterhard tot zo’n -12°C maar moet bij extremere winters wel droog gehouden worden. Hoewel hij op termijn erg massief kan worden maakt zijn trage groei dat het toch een mooie palm is, ook voor de middelgrote tuin.

Butia odorata

Een prachtige palm die winterhard is tot ongeveer -12°C en dus enkel bij de wat koudere winters wel bescherming nodig heeft. Hij groeit relatief compact waardoor hij zelfs in de kleinere tuin nog goed te plaatsen is. De palm is echter minder courant en wordt nog vaak aangeboden onder de naam Butia capitata.

Minder geschikt…

Phoenix canarienis

(volledige beschrijving)
De Canarische dadelpalm wordt veel als klein exemplaar te koop aangeboden in de supermarkten, bouwmarkten en tuincentra. Dit is echter typisch zo’n palm die snel onhandelbaar groot wordt. Hij groeit relatief snel, zeker eens hij echt aangeslagen is in volle grond maar is slechts winterhard tot -6°C waardoor hij met uitzondering van hele milde winters wel steeds bescherming nodig heeft. Een prachtige palm maar enkel geschikt voor grote tuinen en een mild klimaat of voor liefhebbers die geen problemen hebben het aanbrengen van de bescherming wat vooral een enorme klus is eens hij groter is. Hij doet het ook goed in pot maar zal ook dan nog steeds vlot doorgroeien waardoor de pot na verloopt van tijd te klein wordt. Hij kan overigens wel tegen wortelsnoei zodat hij iets langer in dezelfde pot gehouden kan worden.

Washingtonia robusta

(volledige beschrijving)
De Mexicaanse waaierpalm is nog zo’n typische palm die vaak in de reclamefoldertjes staat als klein exemplaar. Hij groeit echter enorm snel en heeft weinig specifieke verzorging nodig. Door zijn beperkte winterhardheid, – 6°C en zijn royale omvang na enkele jaren is de aanplant enkel aan te raden voor liefhebbers die die weten waar ze aan beginnen. Vroeg of laat wordt hij te groot om te beschermen en dan kan een iets strengere winter fataal zijn.

© La Palmeraie

Tijdens de koudste wintermaanden hebben sommige, meer gevoelige planten, een winterbescherming nodig. Bij bepaalde soorten volstaat een afdakje alleen. Andere soorten moeten actief beschermd worden en is er dus een warmtebron nodig. Dit artikel laat de verschillende alternatieven zien!

Warmtekabel

Dit is de meest degelijke maar ook duurste oplossing. De kabel kan makkelijk om de pot of plant heen gedraaid worden maar vermijd rechtstreeks contact met de bladstelen en bladeren om verbranding te voorkomen. Reken op zo’n €35,- voor een kabel van 10 meter.

Lichtslang

Dit is de oplossing die wij zelf veel gebruiken. De slangen zijn goedkoop en makkelijk toe te passen. Helaas werken enkel de oude 220V lichtslangen aangezien de LED varianten vrijwel geen warmte genereren. De oude slangen zijn steeds moeilijk te vinden. Reken voor een slang van 9M op zo’n €10-€15,- In een winterbescherming bekleed met plastic folie en een laag bubbeltjes plastic winnen wij hier tot 7°C met deze methode. Het is aan te raden om de slangen eerst te laten opwarmen alvorens ze af-/op te rollen om de levensduur te verlengen.

Kaarsen

Een opvallende maar zeer effectieve manier van verwarmen is het gebruik van een theelichtje. Plaats een theelicht met voldoende capaciteit (bv 10u brandtijd) tussen twee bakstenen. Zet hier een omgekeerd terra cotta potje boven en bekleed de buitenkant met aluminiumfolie. De warmte hoopt zich op in het potje waardoor dit een enorme warmtebron wordt. In de simpele tentjes hier afgebeeld, zonder verdere isolatie dus, wordt er tot 8°C gewonnen!

Overige

Uiteraard kan er ook gewerkt worden met gloei- of warmtelampen of zelfs elektrische kacheltjes. Omdat die methodes wat meer voor de hand liggen zijn die niet verder besproken. Let daarbij in ieder geval wel altijd op de veiligheid aangezien het redelijk vochtig kan worden in de hokjes. Het gebruik van een thermostaat is ook altijd handig zodat de warmtebron vanzelf aan- en afslaat wanneer nodig.

© La Palmeraie

Onderstaand ziet u hoe wij onze Ensete ventricosum ‘Maurelli’ elke winter beschermen.

Tip: laat de plant goed uitlekken en geef echt geen druppel water gedurende de hele winter. Geef pas opnieuw water in april wanneer de plant weer warmer staat en de groei herneemt.

© La Palmeraie

Wij graven elke winter onze Colocasia’s uit. Op die manier kunnen ze eenvoudig overwinterd worden. Onderstaand ziet u hoe dit moet. Enkel de Colocasia esculenta ‘Pink China’ is volledig winterhard en heeft geen enkele winterbescherming nodig.

Tip: label uw planten goed voor de overwintering, tijdens deze periode verliezen ze vaak hun typische kleuren waardoor herkennen erg lastig wordt.

© La Palmeraie

De prachtige Gunnera met zijn opvallende grote bladeren is met een minimale winterbescherming winterhard tot ongeveer -20°C. In dit artikel laten we zien hoe u de Gunnera eenvoudig winterklaar kunt maken.

Stap 1

• snoei het blad zo laag mogelijk weg

Stap 2

• bedek de groeikern met een dik laag droog organisch materiaal zoals bladeren of stro

• leg de afgeknipte Gunnera bladeren onderste boven op de mulchlaag. Zo waait deze laag niet weg en loopt het regenwater niet in het hart van de plant.

NB. deze stap kan ook omgekeerd worden (eerst Gunnera blad en dan mulchen) maar wij vinden het zo handiger omdat de lagen zo beter blijven liggen!

Stap 3

• dek het geheel af met een grote kuip, een stuk plastic,…. zodat de plant droog blijft.

©La Palmeraie

Met de winter in aantocht is het tijd om te bedenken hoe alle vaste planten heelhuids de winter moeten doorkomen. Voor de palmen in volle grond gaven we reeds alle tips in het artikel “hoe bescherm ik mijn palm in de winter?”.  Voor de palmen in pot ligt dit uiteraard iets anders. In dit artikel geven we daarom alle tips voor een succesvolle overwintering van uw palmen in pot.

Welke soort?

“In pot is een palm veel vorstgevoeliger!”

Winterhardheid

De exacte winterhardheid van een soort is niet altijd eenvoudig te achterhalen. Op internet circuleren heel wat verschillende waarden per soort en de verkopers schatten de winterhardheid soms ook wel erg optimistisch in. Zo zie je niet zelden een Trachycarpus fortunei in de winkel staan met de vermelding -25°C op het etiket terwijl -18°C toch een stuk realistischer is.

De winterhardheid heeft trouwens vooral betrekking op grotere exemplaren, in volle grond en in optimale omstandigheden. In pot is een palm veel vorstgevoeliger! De vorst kan immers volledig rondom de pot waarbij alle wortels bereikt worden. Sommigen beweren dan ook dat in pot de winterhardheid gehalveerd mag worden. Zo’n vaart hoeft het echter niet te lopen, maar voorzorgsmaatregelen zijn zeker aan te raden.

De bescherming

• Plaats uw palm in pot vlak voor de winter dicht tegen de gevel. Zo profiteert hij van de stralingswarmte van het huis en staat hij beschut.

• Zet de pot op een voetstuk om het contact met de koude grond te vermijden. Enkele blokjes hout, een grote tegel,… Alles dat maar stabiel genoeg is, is geschikt.

• Pak de pot volledig in met een isolerend materiaal. Dit hoeft niet eens ademend te zijn. Bubbeltjesplastic is bijvoorbeeld perfect geschikt. Zo wordt het bevriezen van de wortels vermeden. Dek hierbij ook de bovenkant af zodat u zelf kunt bepalen hoe nat de grond wordt.

• Wanneer de weersvoorspelling strengere vorst aangeven dan uw palm aan kan zet u de palm binnen zolang deze vorst aanhoudt. Een koele ruimte is ideaal, licht is gedurende deze korte periode minder van belang. Een garage, tuinhuis,… zijn allemaal geschikt. De warme woonkamer is minder ideaal weges het grote temperatuurverschil.

• Geef de palm zeker ook water tijdens de periodes zonder vorst!

©La Palmeraie

Nederlandse naam:
Ensete ventricosum ‘Maurelli’

Herkomst: Oost-Afrika (hoogvlakten van Ethiopië)

Blad: groot en breed, bovenzijde variërend van groen-wijnrood tot purper gekleurd, de onderzijde rood

Stam: zeer dik en vlezig

Vrucht: witte bloemen, met droge onsmakkelijke banaantjes (bloei na ongeveer 5 jaar)

Standplaats: Zon, half schaduw

Groeisnelheid: zeer snel

Hoogte volwassen: 4 meter

Vorstbestendigheid: niet winterhard (minimum 5°C)

Kweken:

De Ensete ventricosum ‘Maurelli’ wordt vermeerderd via weefselkweek (in vitro). Hierdoor worden ze in redelijk grote aantallen op de markt gebracht. Ze worden soms zelfs verkocht in het gewone tuincentrum. Dankzij deze kweektechniek is de prijs van de Maurelli ook meestal zeer laag. Wanneer er gesproken wordt van een “plug” bedoelt men een kleine zaailing. Door de grote groeisnelheid groeit zo’n kleine zaailing echter snel uit tot een behoorlijke plant.

Uitlopers vormt deze banaan vrijwel nooit. Enkel wanneer de hoofdstam weggesneden wordt groeien er een heel aantal uitlopers op de rhizoom. Het inkerven van de rhizoom zou het uitlopen bevorderen. Deze uitlopers vormen eigen wortels en kunnen daarna afgestoken worden. Wanneer dit niet wordt gedaan valt de groei vrijwel volledig stil.

Opkweken uit zaad wordt niet gedaan omdat de kans op echte ‘Maurelli’s’ ongeveer 1 op 10.000 is.

Verzorging:

Deze zeer snelgroeiende banaan is uitermate makkelijk in de verzorging. Zowel in pot als in de volle grond doet hij het prima mits voldoende warmte, water en voedingsstoffen. Overbemesten is dan ook praktisch onmogelijk. De kleur van de bladeren varieert van groen-wijnrood naar purper, afhankelijk van de standplaats van de plant. De meningen en ervaringen zijn echter verdeeld over of het nu juist de zon of net de schaduw is die de rode kleur veroorzaakt.  De Maurelli heeft een opvallend klein wortelgestel en kan dus in een relatief kleine pot blijven staan. Doordat zijn grote bladeren veel wind vangen is een grotere of zware pot echter wel sterk aan te raden.

Winterbescherming:

De Ensete ventricosum ‘Maurelli’ is niet winterhard. Nog voor de eerste vorst moet hij dan ook naar binnen gehaald worden. De meest succesvolle methode voor deze soort blijkt het uitgraven en droog overwinteren. Na het uitsteken en het snoeien van het blad moet de plant een tijdje ondersteboven gelegd worden zodat alle vocht uit de bladoksels kan lopen. Nadien kan de plant op een droge, goed geventileerde en vorstvrije plek gezet worden. Er mag geen water gegeven worden tot in het voorjaar! In het voorjaar, wanneer de temperaturen weer hoog genoeg zijn, kan de plant geleidelijk aan weer buiten gezet worden. Pas wanneer de Maurelli ook weer groei vertoont mag er ook weer water gegeven worden.

Bekijk ook: Hoe bescherm ik mijn bananenplant in de winter?

Gebruik:

Enkel in Ethiopië wordt deze banaan gekweekt voor zijn voedzame knollen. Elders wordt de Ensete ventricosum ‘Maurelli’ hoofdzakelijk gekweekt voor zijn sierwaarde.

2009

2010

2011

Misschien vindt u dit ook interessant:
Hoe stek ik een bananenplant?
Zaaihandleiding voor Musa, Strelitzia en Yucca

De winter staat voor de deur. Hoog tijd om de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen. Nu is het namelijk nog aangenaam werken buiten en zo hoeft niet alles halsoverkop te gebeuren wanneer het plots vriest. Ten eerste moet de balans opgemaakt worden. Welke planten hebben bescherming nodig? Welke niet? Welke manieren zijn er en welke sluiten het best aan bij uw noden? Het artikel over de algemene winterbescherming van palmen helpt u alvast op weg.

Palmen in volle grond

Bij palmen in volle grond moet de bescherming ter plaatse gebeuren. Bij sommige soorten volstaat het om louter bij strenge vorst het blad omhoog te binden en een beetje vliesdoek om de stam en bladstelen te wikkelen. Een Trachycarpus fortunei is hiervan een mooi voorbeeld.

Maar helaas zijn veel palmen veel gevoeliger voor vorst. In dat geval moet er meer werk gemaakt worden van een goede bescherming om de palm succesvol de winter door te loodsen. Het belangrijkste hierbij is het droog houden van de plant. Nattigheid is immers vijand nummer één, zeker in combinatie met vorst.

Een degelijk afdak is dan ook de eerste stap. Vaak wordt dit aangevuld met zijwanden van noppenfolie of vliesdoek en een lichtslang rond de palm als warmtebron. Zo kan de temperatuur rond de palm kunstmatig enkele graden hoger gehouden worden dan de buitentemperatuur.

Onderstaand vindt u een bouwplan van onze winterbescherming van een Butia eriospatha. Zoals u kunt zien een hele investering! Zowel het bouwen als de aanschaf van de materialen. Maar veel is hierbij slechts eenmalig. Zo wordt de bescherming na de winter maar gedeeltelijk uit elkaar gehaald om volgend jaar weer eenvoudig te kunnen assembleren. De meeste materialen kunnen hierbij prima hergebruikt worden. En vergeet vooral niet dat u dankzij al deze inspanningen tijdens de andere maanden kunt genieten van een prachtige palm.

Enkele aandachtspunten:

• Wat zijn de eigenschappen van de palm? Een tropisch exemplaar vorstvrij houden vereist een andere aanpak dan een palm die tot -12°C kan hebben.
• Gebruik stevige materialen en veranker de bescherming voldoende. Het bouwwerk wordt immers enkele maanden blootgesteld aan alle elementen. Onderschat vooral de wind niet.
• Isoleer en ventileer! De warmte ontsnapt vooral via de bovenkant; voorzie daar dus ook isolatie maar verlucht zeer regelmatig om schimmelvorming e.d. te voorkomen. Een toegankelijke opening vereenvoudigt het werk hierbij.
• Voorzie een schuin dak. Niet alleen kan de regen en sneeuw zo beter weg, ook lopen de condensdruppels aan de binnenzijde weg naar het laagste punt!
• Een thermometer met draadloze zender en een schakelaar op afstand voor de warmtebron zijn ideaal om de condities op afstand te volgen en te beïnvloeden. Zo hoeft u op koude winterdagen niet speciaal naar buiten.

Gebruikte materialen:

ronde houten palen (2 langere, 2 kortere)
houten latten
bouwfolie
magneten
plastic golfplaat_________________ €40,- plaatselijke bouwmarkt

4 meter noppenfolie______________€20,- plaatselijk tuincentrum

lichtslang 10m (geen LED!)________ €12,- LIDL

grenen balk
Bekaertdraad___________________ gerecupeerd materiaal

Bouwplan:

• De 2 langste palen zijn aan de bovenzijde met elkaar verbonden door een stevige grenen balk. Schuine latjes zorgen ervoor dat alles op zijn plaats blijft.
• Aan de onderzijde werd op enige afstand van de grond ook een dwarslat gemonteerd.
• Zowel de voorste palen als de achterste palen zijn vervolgens met hun spitse kant een stukje de grond in getimmerd.
• Hierna werden 2 latten aan de onderzijde geschroefd om de voor- en achterzijde met elkaar te verbinden.
• Vervolgens zijn er 3 latten op de grenen balken aan de bovenzijde gelegd, hier werd de golfplaat aan bevestigd.
• Daarna werd met een stevig plastic de zijkanten dichtgemaakt. Door het plastic vast te zetten met houten latjes scheurt het plastic minder snel. De voorzijde is eenvoudig te openen om eenvoudig bij de palm te kunnen.

• De binnenkant werd bekleed met isolerende noppenfolie. De voorzijde kan naar boven opgerold worden omwille van toegankelijkheid.
• De palmbladeren werden omhoog gebonden en er is een afscheidingsdraad rond gezet.
• Als laatste werd een lichtslang in de afscheidingsdraad rond de palm gevlochten (geen direct contact met de palm omwille van verbrandingsgevaar!)

Als alternatief kan er ook gewerkt worden met rekfolie. Dit is op rol verkrijgbaar bij de grotere bouwmarkten en via internet. Het grote voordeel is de lage prijs (€9,- voor 300 meter) en het eenvoudige aanbrengen. Knoop één uiteinde aan een paal van het hokje en wikkel de folie vervolgens strak rond het hok door er meermaals omheen te lopen. Het andere uiteinde knoopt u ook weer vast. Indien de temperatuur te veel zakt kan er tijdelijk aan de buitenzijde noppenfolie overheen bevestigd worden.

links met gewoon plastic, rechts met rekfolie

© La Palmeraie

Net als andere exotische planten hebben ook boomvarens nood aan de nodige winterbescherming. Omdat het haast onmogelijk is om voor elke soort een aparte omschrijving te maken vindt u hier een algemene beschrijving. Voor meer specifieke vragen kunt u natuurlijk altijd terecht op het Palmvrienden forum!

Dicksonia

De meest voorkomende soort bij liefhebbers is de Dicksonia antarctica. Dit is dan ook één van de meest eenvoudige boomvarens in de verzorging. De Dicksonia antarctica kan tot ongeveer -8°C/-10°C (nachtvorst) kortstondig overleven zonder specifieke bescherming. Wanneer er voor een langere periode temperaturen onder de -6°C voorspeld wordt is het wel aangeraden hem te beschermen. De Dicksonia antarctica verliest zijn blad (bruin worden) bij temperaturen kouder dan -8°C/-10°C of wanneer het blad in aanraking komt met sneeuw of ijs.

Het beschermen van de boomvaren kan op verschillende manieren.

Inpakken

De meest voorkomende manier van beschermen is een prop vliesdoek, noppenfolie of stro in de kop te doen en dit vervolgens samen met de stam te omrollen met een paar lagen vliesdoek. Over het vliesdoek rolt u een laag noppenfolie zodat het meeste vocht van de stam wordt gehouden. Deze methode is ook geschikt om het blad te beschermen. Onthoud wel dat ook deze manier niet voldoende bescherming zal bieden voor temperaturen onder de -10°C.

Wanneer het nog kouder is kunt u nog meer lagen vliesdoek of zelfs een lichtslang of verwarmingskabel gebruiken om bij te verwarmen tijdens de koudste nachten. Wees daarbij waakzaam voor uitdroging van de stam!

De aarde rond de stam kunt u het beste afdekken met een laag oude bladeren, boomschors,…of een ander organisch materiaal.

Vorstvrij

Ook kunt u de Dicksonia antarctica ergens vorstvrij laten te overwinteren tussen de 0°C en 8°C. Zorg er wel voor dat de stam en het groeipunt niet uitdrogen tijdens de winter. Vooral als er wordt bijverwarmd. Dit vergeten veel mensen waardoor ze alsnog de boomvaren verliezen.

De Dicksonia fibrosa en Dicksonia sellowiana zijn ongeveer vorstbestendig tot -6°C/-8°C. Deze moeten beschermd worden als het voor langere periode kouder wordt dan -5°C. Bladschade treedt op bij temperaturen onder de -4°C/-6°C of bij aanraking met sneeuw of ijs.

De Dicksonia squarrosa en Dicksonia youngiae zijn ongeveer vorstbestendig tot -3°C/-5°C. Deze soorten buiten overwinteren vraagt veel aandacht alleen om het feit dat deze soorten snel last hebben van uitdrogingsverschijnselen. Bij deze soorten is het hart van de stam immers hol en de plant heeft hierdoor zelf haast geen buffer. Het is dus heel belangrijk dat ze niet uitdrogen bij het overwinteren. Bij deze soorten zal de bladschade optreden bij temperaturen onder de -2°C/-4°C of bij aanraking met sneeuw of ijs.

Cyathea

De Cyathea’s (de beetje vorst verdragende soorten) kunnen enkel met hele goede bescherming buiten overwinteren. Dik inpakken en bijverwarmen met lichtslang of verwarmingskabel is dus de boodschap. Cyathea’s krijgen bladschade als de temperatuur onder de -2°C/-4°C graden komt of als het blad in aanraking komt met sneeuw of ijs. Enkel de Cyathea australis vormt hierop een uitzondering, deze zou net zo hard zijn als de Dicksonia antarctica.

Het beste is om Cyathea’s vorstvrij te overwinteren tussen de 0°C en 8°C. De tropische soorten overwinteren het beste tussen de 6°C en 12°C. Op deze manier blijft het blad behouden en zal hij er na de winter mooier bijstaan. Vergeet ze niet een beetje vochtig te houden tijdens hun overwintering als het weer het toelaat.

Watergift

In de wintermaanden verbruiken de boomvarens logischerwijs minder vocht door de lage temperatuur. Toch wil dit niet zeggen dat de boomvaren mag uitdrogen. Eerdere week een beetje water geven is dan ook aan te raden. De plant mag echter ook niet te nat staan. Het belangrijkste bij het overwinteren is dan ook het voorkomen van uitdrogen en dat de bescherming niet teveel vocht doorlaat.

Tekst door TropiRo
Illustraties door Eduard

© La Palmeraie

Koning winter staat voor de deur. Na het beschermen van de bananenplanten moeten we stilaan ook gaan nadenken welke winterbescherming onze palmen nodig hebben. Natuurlijk is de gebruikte methode afhankelijk van vele factoren. In de eerste plaats natuurlijk de winter zelf.

Winter

Hoe strenger de winter hoe meer voorzorgen getroffen moeten worden. Helaas is deze factor moeilijk op voorhand te voorspellen. Goed het weerbericht opvolgen is dus de boodschap. Deze factor kan trouwens sterk verschillen van jaar tot jaar. Zo hadden we in 2007 zo goed als geen winter en was de winter van 2008 juist extreem met temperaturen tot -18°C! De winterbescherming gebeurt het best net voor de aanhoudende vorst. Het is dus onmogelijk om hier een vaste datum aan te koppelen. Het is dus observeren, inschatten en indien nodig aanpassen. Indien de temperatuur weer wat oploopt wordt de winterbescherming het best weer (gedeeltelijk) verwijderd voor een optimale luchtcirculatie.

Soort & standplaats

Vervolgens spelen ook de palmsoort en de standplaats een belangrijke rol. Bepaalde palmen kunnen veel vorst verdragen, ook zonder bescherming. Vaak zijn dit soorten die van nature op grote hoogtes groeien. Andere soorten vragen daarentegen wel voldoende bescherming. Daarnaast speelt ook de leeftijd van de palm een rol. Jongere palmen hebben meer bescherming nodig dan oudere exemplaren. De opgegeven vorstbestendigheid is dan ook slechts indicatief! De standplaats heeft eveneens een belangrijke invloed. Vocht en wind zijn hierbij de grootste boosdoeners. Tijdens de wintermaanden kan een droge luwe standplaats vlak bij een zuid gerichte muur vele graden schelen! Te veel vocht kan de winterhardheid dan weer nadelig beïnvloeden. Maak daarom een bewuste keuze voor een standplaats. Een schrale winterwind zorgt voor een verhoogde verdamping. Doordat vochtopname een probleem is tijdens de wintermaanden, door bevroren grondwater, zal de palm ironisch genoeg kunnen verdrogen. De standplaats moet bovendien voldoende drainerend zijn. Bij het bevriezen van het grondwater zouden de wortels anders kapotvriezen.
Palmen in een pot zijn natuurlijk nog veel vatbaarder voor vorst. Een donker gekleurde pot bewijst zijn voordeel door sneller op te warmen in de zon. Bij strenge vorst kan het verstandig zijn om de pot alsnog naar binnen te halen.

Beschermmethoden

Naast de vaste gegevens zoals het type winter, de soort palm en de standplaats is de keuze van winterbescherming volledig naar eigen inzicht. Ervaring, inschattingsvermogen, budget en beschikbare ruimte spelen hierbij natuurlijk ook een rol.

Geen bescherming

Deze methode vereist eigenlijk geen verdere toelichting. Voor bepaalde soorten is een bescherming dan inderdaad ook overbodig mits de winter niet al te streng wordt. Voordeel is dat de luchtcirculatie optimaal blijft. Tijdens deze vochtige maanden van het jaar geen overbodige luxe. Bovendien kun je ook tijdens de wintermaanden nog genieten van de palm. Nadeel is natuurlijk het risico dat de palm te veel vorst krijgt te verduren met de dood als mogelijk gevolg.

Geschikte soorten oa:
Trachycarpus fortunei (-18°C), Trachycarpus wagnerianus (-18°C)

Mulchen

Door het aanbrengen van een laag isolerend organisch materiaal aan de voet van de palm worden de wortels beschermd tegen de koude. Gebruik hiervoor luchtige materialen zoals bladeren, stro, takken van naaldbomen, boomschors of snippers. Bovendien zal de mulchlaag omgevormd worden tot humus wat de bodemstructuur ten goede komt. Enkel wanneer het lang vochtig is moet men opletten dat de mulchlaag niet rot. Verwijder het materiaal desnoods tijdelijk totdat het weer opgedroogd is.

Geschikt voor alle soorten.

Bladkroon beschermen en inpakken

De speer van de palm is het kwetsbaarste gedeelte. Hier wordt namelijk het nieuwe blad gevormd. Als de speer kapot is (speerrot) wordt het erg moeilijk om de palm alsnog te redden. Extra aandacht om de speer goed te beschermen is dan ook aan te raden. Vooral vocht vormt hier een probleem. Door een paraplu boven de palm te plaatsen is het vochtprobleem eenvoudig verholpen. Gebruik hiervoor een paraplu met stevige baleinen of een strandparasol. Deze laatste zijn erg sterk en bovendien goedkoop. Plaats er een plastic vel overheen om ze waterdicht te maken. Bevestig de steel van de paraplu vervolgens aan de stam. Bind hierna enkele scheerlijnen van de punt tot ankerpunt rond de palm om te voorkomen dat de paraplu niet weg- en/of om waait.

Wanneer de temperaturen verder dalen kunnen de bladeren in een punt naar boven toe samen gebonden worden. Het verticale blad is minder vorstgevoelig, verdampt veel minder water en vormt zo ineens een beschermlaag voor de speer.

Na het samenbinden van de bladkroon kan ook de stam samen met de bladstelen beschermd worden door het omwinden met vliesdoek, jute of rietmatten. Voor extra isolatie kan deze beschermlaag opgevuld worden met stro of bladeren. Ook kan kerstverlichting om de bescherming heen gedraaid worden. De temperatuur kan hierdoor iets hoger gehouden worden. Vermijd hierbij wel direct contact met de speer en het blad om te voorkomen dat ze verbranden.
Plastic folie is niet geschikt als beschermlaag omdat dit niet ademt. De gevormde condens kan bevriezen waardoor de beschermlaag juist het tegengestelde effect zal hebben. Gebruik dus altijd ademende materialen. Het geheel moet afgedekt worden met een waterdicht dak. Zo blijft het isolatiemateriaal droog. Voorzie tussen het dak en de zijkanten ook een opening voor een goede luchtcirculatie. Indien de temperatuur het toelaat is het verluchten van tijd tot tijd zeker aan te raden.

Sommige liefhebbers bouwen ineens een hele constructie om de palm als bescherming. De mogelijkheden zijn ontelbaar met voldoende creativiteit.

Geschikte soorten oa:
Chamaerops humulis (-12°C), Trithrinax campestris (-12°C), Brahea armata (-10°C) , Butia eriospatha (-12°C), Jubeae chilensis (-15°C)

De volgende soorten staan aangeschreven als zeer winterhard maar door onze vochtige winters blijken ze in de praktijk maar half zo vorstbestendig:
Nannorrhops ritchiana (-20°C), Rhapidophyllum hystrix (-20°C), Sabal minor (-20°C)

Bij mildere winters of heel goede bescherming ook geschikt voor:
Phoenix canariensis (-6°C), Washingtonia robusta (-4°C), Livistona chinensis (-6°C), Raphis humilis (-4°C)

Een hokje in 6 simpele stappen

1. bladeren samengebonden 2. lichtslang op zijn plaats 3. dakdragers geplaatst

4. dak erop 5. andere planten vullen de ruimte 6. rekfolie rond het hok met verluchting van onder en boven. Wanneer er strenge vorst wordt aangekondigd komt er bubbelfolie langs de volledige buitenkant zolang de vorst aanhoudt.

Binnen overwinteren

Deze methode is natuurlijk enkel van toepassing voor de palmen die in pot gehouden worden. Hierbij krijgt de palm een plekje in een verwarmde serre of binnenshuis. Bij voorkeur blijft de temperatuur zo laag mogelijk maar natuurlijk nog altijd boven die minimumgrens van de palmsoort. Voor tropische soorten kan deze minimum temperatuur behoorlijk hoog liggen, maar voor de meeste soorten volstaat een onverwarmde ruimte in huis. Tijdens deze periode gaat de palm in winterrust. De watergift mag dan ook verminderd worden. De verdamping is immers ook gereduceerd. Een te natte grond kan wortelrot veroorzaken. Indien de palm in een verwarmde ruimte komt moet de luchtvochtigheid goed opgevolgd worden. Een droge lucht, veroorzaakt door de centrale verwarming, maakt de palm veel gevoeliger voor plagen zoals dopluis en spint. Dit kan verholpen worden door het regelmatig benevelen van de palm. Ook waterbakjes plaatsen is aangeraden. Daarnaast is ook het gebrek aan licht in huis een probleem. Enkel de plaatsen vlakbij een raam bieden in de donkere wintermaanden net voldoende licht. Let echter wel op voor direct zonlicht i.v.m. verbranding van de bladeren.

Geschikt voor oa:
Phoenix roebelenii (-1°C), Bismarckia nobilis (10°C), palmzaailingen

Tot slot

Bovenstaande methodes geven een idee hoe de palm het best beschermd kan worden. Dit is echter nooit een garantie op succes. Zoals eerder gezegd spelen er daarvoor te veel factoren een rol. Ook de geschikte soorten zijn slechts een indicatief voorbeeld. Bij strengere winters moeten ook de meest winterharde soorten goed beschermd worden. Bij twijfel overlegt u het best met andere liefhebbers of neem gerust contact met ons op.

© La Palmeraie

Misschien vindt u dit ook interessant:
Hoe bescherm ik mijn bananenplant in de winter?
Verzorging van palmen