© La Palmeraie

Regelmatig ontvangen we de vraag welke palmboom niet groter wordt dan 2 à 3 meter en of de groei ook beperkt kan worden. Niet iedereen heeft immers voldoende plaats voor een enorme palmboom en u wilt onaangename verrassingen vermijden natuurlijk. In dit artikel geven we u meer inzicht in welke palmsoorten aan uw wensen voldoen, waar u op moet letten en welke verwachten realistisch zijn.

Klein houden door snoei niet mogelijk

In tegenstelling tot veel andere bomen en heesters in de tuin, kan de groei van een palm niet beheerst worden door te snoeien. Het blad wordt maar op één plek gevormd, in het hart van de palm en wanneer u dit zou snoeien eindigt u met een dode stam zonder bladeren. Sommigen beweren dat je de groei kunt beperken door de palm in pot te laten. Ook dat is maar deels waar. De palm zal inderdaad wel iets trager groeien maar de groei blijft wel gewoon doorgaan. Hij zal er vooral minder mooi uit zien en meer aandacht nodig hebben qua voedingsstoffen en water. Dit geldt overigens ook voor palmen die met pot in de volle grond worden gezet. Het zal de groei niet beperken maar later wel problemen opleveren door een verminderde steun omdat er onvoldoende zijwaartse wortels werden gevormd.

Kies de juiste soort

Er bestaan ruim 4000 palmsoorten maar slechts een handje vol is ook echt geschikt om te houden in de tuin met een gematigd klimaat. Daarop focussen we ons dan ook in dit artikel. We beperken ons gemakshalve ook tot de soorten die gemakkelijk te verkrijgen zijn. Bij het kiezen van een geschikte palm is het aan te raden om vooraf goed op te zoeken wat de juiste eigenschappen van de palm zijn en welke behoeften deze palmsoort precies heeft. De gewenste hoogte van de palm kan zo’n wens zijn, maar denk bijvoorbeeld ook aan de winterhardheid van de palm, de behoeften kan water,…

De volgende artikels zijn hierbij zeker relevant:

Verzorging van palmen
Waar moet ik op letten bij het kopen van een palm?
Kan een palmboom naast de vijver aangeplant worden?
Hoe moet ik een palm in volle grond aanplanten?

Eens een een bepaalde soort op het oog hebt, kan dit artikel een realistisch beeld geven van de groeisnelheid:

Hoe oud is mijn palm & hoe snel groeit mijn palm?

Onderstaand een niet-limitatief overzicht van enkele courante soorten en hun eigenschappen, beginnend bij 2 soorten die inderdaad min of meer aan de vraag van 2 à 3 meter maximum hoogte voldoen.

Chamaerops humilis

(volledige beschrijving)
De Europese dwergpalm is een klein blijvende soort die door de uitlopers meer in struikvorm groeit. Hij is winterhard tot -12°C en houdt van de wat drogere zonnige standplaats. Bij te veel vocht krijgt hij het vooral ‘s winters lastig wat zich in eerste instantie uit door zwarte stippen op het blad. Hij vereist geen speciale verzorging en de groei is eerder traag. De bladstelen hebben scherpe bladstekels, houd hier rekening mee op plekken waar veelvuldig langsgelopen wordt. Ideaal voor de kleinere tuinen en ook zeer geschikt voor in pot voor op het terras of balkon.

Trachycarpus fortunei

(volledige beschrijving)
De Chinese waaierpalm is eigenlijk de palm bij uitstek geschikt voor vrijwel elke tuin. Hoewel de uiteindelijke hoogte zo’n 12 meter bedraagt zal het vele jaren duren voordat de palm ook effectief zo groot zal zijn. Laat u zich hierdoor dus niet afschrikken. We schatten dat de Trachycarpus helemaal bovenaan dit artikel minstens een jaar of 30 is. De onderstaande foto’s illustreren de effectieve groei het beste. Opvallend is dat kleiner aangeplante exemplaren veel sneller groeien dan exemplaren die al groot zijn aangeplant. Het is een uiterst makkelijk palm die op vrijwel iedere plek goed groeit. Hij is winterhard tot -18°C en heeft daarom eigenlijk geen echte verzorging nodig. Hoe doet het het beste in volle grond maar kan eventueel ook in pot gehouden worden. Door zijn smallere uiterlijk past hij zelfs in de kleinere tuinen prima.

Alternatieven

Mogelijke alternatieven van palmen die niet zo snel te groot worden en een niet al te speciale verzorging vragen zijn de

Jubaea chilensis

Deze palm groeit erg traag en is daardoor ook een stuk duurder. Hij is winterhard tot zo’n -12°C maar moet bij extremere winters wel droog gehouden worden. Hoewel hij op termijn erg massief kan worden maakt zijn trage groei dat het toch een mooie palm is, ook voor de middelgrote tuin.

Butia odorata

Een prachtige palm die winterhard is tot ongeveer -12°C en dus enkel bij de wat koudere winters wel bescherming nodig heeft. Hij groeit relatief compact waardoor hij zelfs in de kleinere tuin nog goed te plaatsen is. De palm is echter minder courant en wordt nog vaak aangeboden onder de naam Butia capitata.

Minder geschikt…

Phoenix canarienis

(volledige beschrijving)
De Canarische dadelpalm wordt veel als klein exemplaar te koop aangeboden in de supermarkten, bouwmarkten en tuincentra. Dit is echter typisch zo’n palm die snel onhandelbaar groot wordt. Hij groeit relatief snel, zeker eens hij echt aangeslagen is in volle grond maar is slechts winterhard tot -6°C waardoor hij met uitzondering van hele milde winters wel steeds bescherming nodig heeft. Een prachtige palm maar enkel geschikt voor grote tuinen en een mild klimaat of voor liefhebbers die geen problemen hebben het aanbrengen van de bescherming wat vooral een enorme klus is eens hij groter is. Hij doet het ook goed in pot maar zal ook dan nog steeds vlot doorgroeien waardoor de pot na verloopt van tijd te klein wordt. Hij kan overigens wel tegen wortelsnoei zodat hij iets langer in dezelfde pot gehouden kan worden.

Washingtonia robusta

(volledige beschrijving)
De Mexicaanse waaierpalm is nog zo’n typische palm die vaak in de reclamefoldertjes staat als klein exemplaar. Hij groeit echter enorm snel en heeft weinig specifieke verzorging nodig. Door zijn beperkte winterhardheid, – 6°C en zijn royale omvang na enkele jaren is de aanplant enkel aan te raden voor liefhebbers die die weten waar ze aan beginnen. Vroeg of laat wordt hij te groot om te beschermen en dan kan een iets strengere winter fataal zijn.

© La Palmeraie

Het houden van exotische planten hoeft zich natuurlijk niet uitsluitend te beperken tot de tuin. Ook in de huiskamer kunnen prima exotische planten gehouden worden. In dit artikel geven we enkele tips en aandachtspunten mee. Zo kunt u ook zonder tuin genieten van exotische planten of de exotische tuin verlengen naar de huiskamer.

Standplaats

Planten hebben uiteraard licht nodig. Véél licht! Zelfs plaatsen die voor het menselijk oog licht genoeg lijken zijn voor planten vaak al te donker. Slechts enkele plantensoorten die van nature ook als ondergroei op donkere plaatsen voorkomen zullen het dan ook goed doen iets verder in de huiskamer. Over het algemeen is toch de plaats pal echter een raam geen overbodige luxe. Normaliter filtert het glas alle schadelijke straling en is er weinig tot geen kans op verbranding. Let wel op met eventuele radiatoren die vlak bij geplaatst zijn. Die zorgen voor een erg droge lucht met een verhoogde kans op spintmijt. Vloerverwarming is minder problematisch, zeker wanneer u water geeft via de onderschaal (waarover later meer).

Welke plant?

Door wat aandacht te besteden aan de plantkeuze vermijd u niet alleen teleurstellingen maar voorkomt u ook dat een ongeschikte plant wegkwijnt en de woonkamer ontsiert.

Een geschikte plant kan tegen de beperktere lichtinval (ten opzichte van buiten), tegen de constante kamertemperatuur (ook in de donkere wintermaanden) en de relatief droge lucht.

Doordat huizen vroeger veel tochtiger waren en slechts gedeeltelijk verwarmd met een stoof of haardvuur waren andere planten gangbaar dan tegenwoordig.  Zo waren varens vroeger heel normaal als kamerplant maar is dat tegenwoordig lang niet meer zo eenvoudig.

Enkele zeer geschikte planten voor in de huiskamer:

palmen:

• Chamaedorea-soorten (Chamaedorea elegans, Chamaedorea radicalis,…)
• Dypsis lutescens (de zeer populaire Arecapalm)
• Howea forsteriana (de bekende Kentia palm, erg geschikt voor de iets donkerder standplaats)
• Phoenix roebelenii (dwerg dadelpalm; mits koude overwintering)

Howea forsteriana, Dypsis lutescens, Phoenix roebelenii

bananenplanten & aanverwanten:

• Musa acumunita ‘Dwarf Cavendish’ (de meest verkochte bananenplant, dikwijls onder synoniemen als Musa nana, Musa tropicana,…)
• Strelitzia reginae (paradijsvogelplant – mits koude periode mogelijk is voor nieuwe bloei!)
• Strelitzia nicolai (met imposante grote bladeren)
• Alocasia-soorten (Alocasia calidora, Alocasia portadora,…)

Musa acumunita ‘Dwarf Cavendish’, Strelitzia reginae, Alocasia macrorrhiza

overige exoten:

• Monstera deliciosa (de bekende “gatenplant” die het heel goed doet zelfs op een wat donkerder plaats)
• Ficus elastica (gekend als rubberplant)
• Fatsia japonica (vingerplant die eventueel ook buiten in de volle grond kan geplaatst worden als hij te groot wordt)
• Calathea-soorten (met prachtige tekeningen in het blad)
• vetplanten (Aloe, Agave,…)

Monsteria deliciosa

Enkele niet-geschikte planten voor in de huiskamer:

palmen & aanverwanten:

• Trachycarpus-soorten
• Cocos nucifera (de algemeen verkochte en populaire Kokospalm)
• Cycas revoluta (het nieuwe blad wordt veel te lang door lichtgebrek)

bananenplanten & aanverwanten:

• Musa basjoo
• Ensete ventricosum ‘Maurelli’
• Heliconia soorten
• Colocasia-soorten

overig:

• bamboe (te droge lucht)

Uiteraard is dit overzicht niet volledig, het geeft louter een indicatie! Zoals altijd geeft de plaats van herkomst een goed idee van wat de plant nodig heeft. Planten uit typische tropische gebieden zullen binnen vrij snel last hebben van de te droge lucht, bv voor Heliconia’s. Bepaalde planten hebben ook een koele overwintering nodig. Soms voor het aanzetten tot nieuwe bloei zoals de Strelitzia bijvoorbeeld, andere omdat ze van de combinatie hoge temperatuur en korte sombere dagen in de war raken, zoals de Phoenix roebelenii bijvoorbeeld.

Watergift

Bij veel van de problemen met kamerplanten blijkt een niet-aangepaste watergift (vaak te veel!) de oorzaak. Bekijk zeker onze instructievideo en geef zo veel mogelijk via de onderschaal. Niet alleen verdampt het water zo ook langs de plant voor een betere luchtvochtigheid maar zo vermijdt u ook ineens die vervelende varenrouwmugjes die zich anders in de natte potgrond voortplanten.

Alternatieven

Hebt u géén enkele geschikte plaats in huis dan zijn er nog steeds wat mogelijkheden. Zo kunt u met een paludarium een mini-klimaat nabootsen. Ook kunt u een mini-tuin maken voor op tafel.

paludarium

oa. Biophytum sensitivum

© La Palmeraie

Onze website vindt inmiddels lang niet meer enkel bijval in Noord-Europa maar trekt spreekt liefhebbers aan uit alle hoeken van de wereld. Hartstikke leuk natuurlijk maar de typische informatie over het kweken van palmen en andere tropische planten in het koude en natte klimaat van Noord Europa gaat dan lang niet altijd op. Omdat er blijkbaar niet zoveel duidelijke informatiebronnen zijn om ook in warmere streken te genieten van een tropische tuin geven we in dit artikel enkele tips en goede informatiebronnen.

USDA zone

Bij het kweken van exotische planten en palmen in warmere streken is de USDA zone een handig uitgangspunt. Zo kunt u uw eigen zone vergelijken met de zone van het originale habitat van een bepaalde plant of nagaan of er bepaalde zones zijn met een gelijkaardig klimaat. Zo is er over het kweken van palmen in Noord-Afrika (Marokko e.a.) bijvoorbeeld niet zo veel informatie te vinden, maar wel over deze planten in Zuid-Californië waar het klimaat vrijwel identiek is!

Planten die van nature enkel voorkomen in een bepaalde streek zullen het vermoedelijk moeilijk hebben in koelere streken. Zoals bijvoorbeeld de Ravenala madagascariensis die niet voorkomt in USDA zones <10. Omgekeerd zijn er ook soorten die het juist moeilijker hebben in te warme streken. Zo doet de Trachycarpus fortunei het beter in koude gebieden en ziet u deze palm nauwelijks in USDA zones >9.

In dit artikel gaan we verder in op USDA zones

Botanische tuinen

Lokale botanische tuinen vormen eveneens een interessante informatiebron! In vrijwel elk land zijn er wel dergelijke initiatieven te vinden en het is de plek bij uitstek om allerlei niet inheemse planten te ontdekken en te zien wat er lokaal zoals mogelijk is.

Vaak is de diversiteit van de gewone beplanting in de omgeving namelijk vrij monotoon ondanks het feit dat van alles mogelijk is. Zo zijn het in Andalousie en Noord-Afrika hoofdzakelijk Washingtonia, Phoenix en Syagrus die u tegenkomt terwijl er veel meer prachtige palmsoorten perfect mogelijk zijn!

La Concepción Jardín Botánico-Historico de Málaga die ook via de sociale media erg actief is.

Interessante bronnen

Alle artikels en adviezen op deze site worden gegeven vanuit persoonlijke ervaringen. Bij het kweken van palmen en exoten in warmere klimaten ligt dat uiteraard wat lastiger. Algemene principes gaan natuurlijk wel op qua waterbehoeften en overwintering alleen zullen de accenten wat anders liggen.

Op de onderstaande sites vindt u interessante informatie over heel wat specifieke palmsoorten en hun kweekeigenschappen:

Trebrown Nursery – UK Hardy Palm Trial Results : overzicht van soorten met concrete ervaringen wat betreft minimum temperaturen (Engels)

Palmasur – Palmeras y jardines : overzicht van soorten met alle eigenschappen toegespitst op het Mediterraanse klimaat (Spaans, Frans, Engels)

Palmpedia – Palms for California: zeer compleet overzicht van mogelijke soorten met alle eigenschappen en ervaringen (Engels)

© La Palmeraie

Jardin Majorelle – Marrakesh dd 2017

Monstera deliciosa

Dypsis decaryi

Hotel La Mamounia – Marrakech

La Concepción Jardín Botánico-Historico – Málaga dd 2018

Roystonea regia

Acoelorrhaphe wrightii

Phoenix sylvestris

Phoenix dactylifera

We ontvangen regelmatig de vraag, niet zelden met een beetje paniek, waarom de pas aangeplante palm plots lelijk begint te worden. Wat moet ik doen? Wat heb ik verkeerd gedaan? Gelukkig, in de meeste gevallen, kunnen we u gerust stellen. Het is heel normaal dat een pas aangeplante palm wat terugvalt. Dit komt door de plotse verandering van omgeving. Vooral wanneer de verandering groot is, bijvoorbeeld een vers geïmporteerde palm uit Spanje die plots in de koude polder wordt neer gezet.

Ons voorbeeld: een Trachycarpus fortunei

In dit artikel laten we u onze Trachycarpus fortunei (Chinese windmolenpalm) zien, die in 2015 werd aangeplant. Deze palm werd net iets daarvoor geïmporteerd uit Noord-Oost Spanje en kwam hier in onze tuin in kleigrond op een tochtige Noord-West gerichte standplaats te staan. Uiteraard niet ideaal maar deze soort zou zich daar in principe wel aan kunnen wennen. Hieronder vindt u zijn evolutie van de aanplant tot aan de eerste tekenen van nieuwe groei!

NB. Uiteraard is de uitleg ook van toepassing op andere palmsoorten dan de Trachycarpus. Voornaamste verschil zal de groeisnelheid zijn en dus ook de tijd dat het duurt voor de palm weer aan het groeien gaat. Bij een Washingtonia bijvoorbeeld zal de groei eerder hernemen. Doordat deze palm minder blad bezit dan een Trachycarpus, ziet zijn situatie er overigens vaak nog beroerder uit.

De aanplant – 02/05/2015

Tijdens de aanplant had deze palm een mooie volle kroon. Onderstaand ziet u zijn evolutie in het jaar daarop volgend. U ziet dat de bladeren meer zijn doorgezakt en doordat de bladsegmenten zijn dubbel gevouwen ziet de kroon er ook veel minder vol uit. De hele palm geeft een weinig vitale indruk. Pas in april 2018 zien we opnieuw mooie bladeren verschijnen, 3 jaar na aanplant. Deze hoek van de tuin is overigens wel moeilijk met een droge grond, half schaduw en tocht.

De groei opvolgen

Om de groei beter op te kunnen volgen hebben we met een viltstift een streep getrokken over het nieuwe samengevouwen blad in het hart van de palm en de bladsteel ernaast. (rode cirkels). Zoals u op de linker foto kunt zien, gemaakt ruim één jaar na aanplant, was er nog totaal geen groei zichtbaar sinds de aanplant. Op de rechter foto, drie maanden later, ziet u hoe het blad wel volledig omhoog gekomen en uitgevouwen is. De bladsegmenten zijn ook niet meer dubbelgevouwen. In het hart zitten bovendien nog twee nieuwe bladeren (speren) klaar.

Conclusie

Het heeft meer dan een jaar geduurd voor de palm zich aan de nieuwe standplaats heeft aangepast en de groei hernam. Gedurende dat jaar is hij eigenlijk alleen maar afgetakeld en hebben we zelfs vaak twijfels over zijn toestand moeten aanhoren. Wij zijn hem echter altijd goed water blijven geven, vooral op zonnige en/of winderige dagen. Zelfs in de winter indien nodig. We hebben géén meststoffen meer gegeven sinds de aanplant. In het plantgat deden we enkel wat beendermeel ter bevordering van de wortelaanmaak. Natuurlijk is het succes van dit project ook deels te danken aan het feit dat we zijn begonnen met een palm van een goede kwaliteit.

Huidige conditie (oktober 2021); de palm is nu 6 jaar na aanplant echt goed aan de groei en krijgt geleidelijk aan weer een mooie bladkroon. Dit heeft uiteindelijk heel wat jaren geduurd maar de standplaats is hier wel heel ongunstig. De palm staat redelijk op de tocht en een grote Eik onttrekt het meeste vocht uit de grond rondom.

© La Palmeraie

Bekijk ook:

Waar moet ik op letten bij het kopen van een palm?
Hoe moet ik een palm in volle grond aanplanten?
Hoeveel water mag ik mijn palmboom of bananenplant geven?

In het voorjaar komt de Trachycarpus veelal tot bloei. De meeste jaarlijks hoewel er ook wel eens een jaartje wordt overgeslagen. Wanneer de palm bloeit kan ook het geslacht bepaald worden. (zie ook: Trachycarpus: mannetje of vrouwtje?) Zodra de bloemen volledig geopend zijn, kunt u deze zelf bestuiven om ook daadwerkelijk zaadjes te krijgen. In dit artikel laten we u zien hoe!

Mannetje én vrouwtje

Het Trachycarpus geslacht is tweehuizig. Met andere woorden, er is zowel een mannetje als een vrouwtje nodig om de bloemen te kunnen bestuiven. Met een beetje geluk hebt u zelf een mannelijk én een vrouwelijk exemplaar staan. Anders is het uiteraard ook altijd mogelijk om pollen elders te verzamelen. Andere liefhebbers delen dit met veel plezier via diverse fora. Het is de vrouwelijke palm die de zaden zal dragen.

Stap 1

Zodra de mannelijke bloeiwijze volledig geopend is worden de pollen verspreid. U ziet deze vallen als een geel poeder wanneer u tegen de bloeiwijze klopt. Wrijf zachtjes met een kwast over de bloeiwijze en vang de pollen op.

Stap 2

Volg de ontwikkeling van de vrouwelijke bloeiwijze van dichtbij om te zien wanneer de kleine bloemetjes open gaan.

Stap 3

Zodra ook de vrouwelijke bloemen geopend zijn kunnen de pollen voorzichtig over de vrouwelijke bloemen gewreven worden. Herhaal dit eventueel dagelijks gedurende ongeveer een week om de kans op slagen te verhogen.

Stap 4

Bij een geslaagde bestuiving zullen de de bloemetjes langzaam veranderen in bolletjes welke ook steeds donkerder worden. Het rijpen van het zaad duurt tot ongeveer na de volgende winter. Ze kunnen geoogst worden wanneer ze diepdonkerblauw van kleur zijn. Indien de bestuiving mislukt is vallen de bloemetjes verdroogd af en blijft een kale bloeiwijze over.

NB. Verschillende Trachycarpus soorten kunnen met elkaar gekruist worden. Een Trachycarpus met een ander palmgeslacht kruisen is doorgaans niet mogelijk.

© La Palmeraie

Een veelgehoorde en terechte vraag; kan een palm zomaar zonder risico naast een vijver of zwembad aangeplant worden? In dit artikel duiken we onder in het wortelgestel van de palm om deze vraag te kunnen beantwoorden!

Het wortelgestel

Palmen zijn monocotylen ofwel éénzaadlobbigen en hebben dan ook een ander wortelgestel dan een typische loofboom. Dit uit zich niet alleen in het anders aanpakken van de aanplant zelf maar uiteraard ook in de verdere ontwikkeling van de wortelkluit.

Al bij de kieming ontwikkelt de zaailing zich anders. Uit het zaadje komt een kiemwortel en een coleoptyl waaruit vervolgens het eerste blaadje tevoorschijn komt. Het coleoptyl wordt met halmheffer, wortels die ontspruiten aan de voet van het coleoptyl, rechtgezet en al deels verankerd in de grond. Nadien ontwikkelen de wortels zich verder met speciale functies afhankelijk van hun positie en diepte in de grond. Hierbij verdelen we het wortelgestel, de rhizosfeer, in 4 zones.

Zone I

De ademzone. Deze zone is niet meer dan zo’n 25cm diep en reikt tot maximum 50cm van de stam. We vinden hier zowel primaire als secundaire, geotropische wortels. Met andere woorden, ze worden door de zwaartekracht naar beneden geleid. In deze zone vinden we ook de wortelhals; de overgang van stam naar wortels en de wortelknol.

Zone II

De voedingszone. Het grootste gebied van de rhizosfeer en ook het dichtst beworteld. De zone reikt tussen 90 en 150cm diepte en qua breedte tot net buiten de bladkroon van de palm.

Zone III

De absorptiezone. De exacte ontwikkeling van deze wortelzone is sterk afhankelijk van de soort en van de diepte van het grondwater. Normaliter zit deze zone rond de 150 tot 180cm diep. Deze zone bevat hoofdzakelijk primaire wortels en de worteldichtheid is sterk minder dan in zone 2. Net als in zone 2 gebeurt ook hier de feitelijke opname door de zeer fijne haarwortels.

Zone IV

De ontwikkeling van deze laatste zone hangt volledig af van het grondwaterpeil. In gebieden waar het grondwater hoog staat is er nauwelijks onderscheid tussen zone 3 & 4.

Adventiefwortels

Na verloop van tijd zien we ook bovengronds wortels verschijnen, net aan de voet van de palm. Dit zijn zogenaamde adventiefwortels die ontstaan vanuit de stam en zorgen voor extra stevigheid. Deze kunnen overigens de indruk wekken dat de palm zichzelf omhoog geduwd heeft maar in feite zijn het enkel bijkomende wortels die zichtbaar worden.

Naast de vijver of het zwembad?

Daarmee komen we bij de initiële vraag, kan de palm naast de vijver of het zwembad geplant worden of vormen de wortels een gevaar voor de folie? Het antwoord is ja! Palmwortels zijn niet agressief en zoeken altijd de gemakkelijkste weg. In die zin vormen de wortels in principe dus geen gevaar voor de vijver- of zwembadfolie. “In principe” er van uit gaande dat de palm niet op ondoordringbare grond aangeplant is…!
Voor de twijfelaars volstaat het om eender welke vakantiebrochure open te slaan en te zien hoe grote palmen soms zelfs midden op een zwembadeilandje zijn geplaatst. Het chloorwater is hier veel problematischer dan het wortelgestel zelf.

Wortelsnoei

Vooral bij palmen in kuip kan de vorming van een volledig wortelgestel op termijn voor een ruimtegebrek zorgen waarbij de palm zich uiteindelijk ofwel uit de pot omhoog drukt ofwel de pot zal doen breken. Bepaalde soorten kunnen relatief goed tegen wortelsnoei waarbij er simpelweg een stuk kluit wordt verwijderd om ruimte te winnen. Denk bv aan soorten als Phoenix, Washingtonia, Sabal,..

Verdere informatie:
Hoe moet ik een palm in volle grond aanplanten?
Palmen voor “dummies”

© La Palmeraie

Regelmatig ontvangen we vragen over het verhuizen van een palm. Het desbetreffende artikel geeft in principe alle nodige informatie en tips, maar blijkbaar is er als duwtje in de rug toch vaak nog wat bevestiging nodig.

artikel: “Hoe kan ik een palmboom verhuizen?“

Het is natuurlijk altijd leuk om achteraf ook geïnformeerd te worden over het verloop van de hele operatie. Onderstaand één van de reacties om toch een indruk te geven hoe moeizaam het verhuizen verloopt.

Missie Palm

Goedenavond, hierbij de beloofde foto’s van missie palm welke een werkelijke krachttoer blijk te zijn! De palm woog tot onze grote verbazing meer dan een ton en we hadden maar liefst 4 uur nodig voor het uitgraven en inladen van de palm en evenveel voor het opnieuw aanplanten!!

Vertrek vond plaats om 4u zaterdagochtend en de palm stond eindelijk op zijn plaats om 3u zondagochtend!!! We waren allemaal kapot maar het is wel een hele mooie herinnering…. Nu geef ik elke dag nog enkele uren water maar hoelang moet dat nog volgens u? Ik heb de stam ook moeten vastzetten met spanbanden omdat hij maar moeizaam alleen blijft rechtstaan. Hoelang moeten deze spanbanden nog blijven zitten denkt u?  In ieder geval nog bedankt voor alle adviezen die erg goed geholpen hebben en die ik tot op de letter heb opgevolgd ( tape, krimpfolie… ). Nogmaals bedankt en vriendelijke groeten. Gérard (Frankrijk)

Ons antwoord:

© La Palmeraie & Gérard B – fotos: Gérard B.

Met de winter in aantocht is het tijd om te bedenken hoe alle vaste planten heelhuids de winter moeten doorkomen. Voor de palmen in volle grond gaven we reeds alle tips in het artikel “hoe bescherm ik mijn palm in de winter?”.  Voor de palmen in pot ligt dit uiteraard iets anders. In dit artikel geven we daarom alle tips voor een succesvolle overwintering van uw palmen in pot.

Welke soort?

“In pot is een palm veel vorstgevoeliger!”

Winterhardheid

De exacte winterhardheid van een soort is niet altijd eenvoudig te achterhalen. Op internet circuleren heel wat verschillende waarden per soort en de verkopers schatten de winterhardheid soms ook wel erg optimistisch in. Zo zie je niet zelden een Trachycarpus fortunei in de winkel staan met de vermelding -25°C op het etiket terwijl -18°C toch een stuk realistischer is.

De winterhardheid heeft trouwens vooral betrekking op grotere exemplaren, in volle grond en in optimale omstandigheden. In pot is een palm veel vorstgevoeliger! De vorst kan immers volledig rondom de pot waarbij alle wortels bereikt worden. Sommigen beweren dan ook dat in pot de winterhardheid gehalveerd mag worden. Zo’n vaart hoeft het echter niet te lopen, maar voorzorgsmaatregelen zijn zeker aan te raden.

De bescherming

• Plaats uw palm in pot vlak voor de winter dicht tegen de gevel. Zo profiteert hij van de stralingswarmte van het huis en staat hij beschut.

• Zet de pot op een voetstuk om het contact met de koude grond te vermijden. Enkele blokjes hout, een grote tegel,… Alles dat maar stabiel genoeg is, is geschikt.

• Pak de pot volledig in met een isolerend materiaal. Dit hoeft niet eens ademend te zijn. Bubbeltjesplastic is bijvoorbeeld perfect geschikt. Zo wordt het bevriezen van de wortels vermeden. Dek hierbij ook de bovenkant af zodat u zelf kunt bepalen hoe nat de grond wordt.

• Wanneer de weersvoorspelling strengere vorst aangeven dan uw palm aan kan zet u de palm binnen zolang deze vorst aanhoudt. Een koele ruimte is ideaal, licht is gedurende deze korte periode minder van belang. Een garage, tuinhuis,… zijn allemaal geschikt. De warme woonkamer is minder ideaal weges het grote temperatuurverschil.

• Geef de palm zeker ook water tijdens de periodes zonder vorst!

©La Palmeraie

In het Zuiden vormen ze een ware plaag. In onze contreien zijn ze gelukkig nog relatief onbekend. Zowel de palmmot (Paysandisia archon) als de rode palmkever (Rhynchophorus ferrugineus) vernielen hele gebieden met ooit zo prachtige palmen. Speciaal voor diegenen die ginder een verblijf hebben, voor diegenen die er al mee te maken kregen of gewoon voor de geïnteresseerde beschrijven we in dit artikel alle relevante aspecten en uiteraard de bestrijding van deze plagen.

Beschrijving

Naam: Palmmot – Paysandisia archon
Herkomst: Latijns-Amerika
Opvallend groot en indrukwekkend insect. Kan relatief agressief uit de hoek komen wanneer hij zich bedreigd voelt.

Naam: Rode palmkever – Rhynchophorus ferrugineus
(GB: Red Palm Weevil (RPW), E: Picudo rojo)
Herkomst: Azië

Verspreiding

Palmmot: in Europa sinds de jaren 90 in Spanje door de import van palmen (zoals o.a. de Butia). Vervolgens opgeklommen naar Portugal, Frankrijk en Italië. In tegenstelling wat vaak gedacht wordt, is het niet het klimaat dat de verdere verspreiding naar het Noorden voorkomt! De larven zijn zelfs erg bestand tegen de kou. De palmen staan in het Noorden simpelweg te ver uit elkaar. De lagere temperaturen zijn echter ook een bepalende factor aangezien de palmmot niet vliegt en zich niet voortplant tijdens koudere, winderige periodes. In Frankrijk is het vooral de palmmot die voor de grootste vernieling zorgt. De rode palmkever is minder wijdverspreid.

Rode palmkever: in Europa sinds 2000 via Spanje en vervolgens Portugal en Frankrijk waar het vooral de Cote d’Azur is die afziet van deze plaag. Hij is te vinden van Marseille tot aan Nice maar ook in Perpignan en Corsica. Tevens komt hij verspreid nog voor in kleinere gemeentes, meestal dankzij het meeliften tijdens het transport.

Verspreiding in Europa

Rood: aanwezig, lichtrood: beperkt aanwezig

Bron: CABI – invasive species compendium: Paysandisia – Rhynchophorus

Levenscyclus

Palmmot: volwassen insecten verschijnen tijdens het hoogseizoen (juni-september) en vliegen tijdens de warmste uren van de dag met de voortplanting als enig doel. Na de bevruchting legt het vrouwtje tussen de 100-150 eitjes in kleine groepjes (per 2 à 3), in de zachte delen net onder de bladkroon van de palm maar soms ook in de vezels (bv bij de Trachycarpus). Na twee weken zien de larven het levenslicht en knagen zich meteen een weg naar het hart van de palm. De larven blijven gedurende verschillende stadia gedurende 10 à 18 maanden (en dus verschillende seizoenen!) in de palm alvorens zich te transformeren. 2 à 3 maanden na het verpoppen is de larve getransformeerd in volwassen palmmot.

Rode palmkever: leeft heel het jaar door waarbij hij heel de dag actief is. Er is enkel een afname in activiteit waarneembaar tussen december en maart. Het volwassen individu leeft ongeveer 3 maanden waar hij zich voedt met zoet voedsel zoals honing, dadels, appels etc. Het vrouwtje kan zich meermaals laten bevruchten en legt haar eitjes nadien één voor één (tot 300 stuks) diep in de bladkroon. 2 à 5 dagen later komen de larven tevoorschijn die al knagend galerijen vormen tot het hart van de palm. De vernietigde delen rotten en verhogen zo aanzienlijk de interne temperatuur van de palm waar de larven vervolgens weer van profiteren. Tussen de 25 à 105 dagen later (afhankelijk van de omstandigheden) verplaatsen de larven zich naar de bladvoeten van de palm om zich te transformeren. Met deze korte levenscyclus kan de rode palmkever verschillende generaties per seizoen voortbrengen! De schade aan de palm kan in die mate zijn dat de palm volledig instort.

Gastheren

Palmmot: grote voorkeur voor vezelige stammen en met name de Trachycarpus. Vooral op vrijstaande zonnige standplaatsen. In principe enkel volwassen palmen tot 10 meter hoog. Voorkeur voor reeds verzwakte palmen. Ze keren terug naar dezelfde leg plaats. Een zelfde palm kan dus herhaaldelijk worden aangevallen.

• bij voorkeur: Trachycarpus, Brahea, Chamaerops, Jubaea, Livistona, Phoenix
• lijken toleranter: Washingtonia robusta, Butia yatay, Trithrinax campestris, Syagrus romanzoffiana
• lijken volledig immuun: Chamaedorea, Rhapsis, Arenga

Rode palmkever: zeer grote voorkeur voor Phoenix, Washingtonia en Pritchardia. In Frankrijk valt vooral de veel aangeplante Phoenix canariensis ten prooi.

Opsporing

Gelijkaardige symptomen voor zowel de palmmot als de rode palmkever:

• beschadigd blad (perforaties op één lijn, bladpunten ontbreken)
• zichtbare holletjes/gangetjes op de bladstelen en bladvoeten
• sterke verkleining van de bladkroon (door de vernietiging van weefsel neemt de groei van het blad immers af)

Verschillende symptomen

Palmmot

• aanwezigheid van “zaagsel” op de stam en aan de voet van de palm
• aanwezigheid van lege poppen aan de voet van de palm

Rode palmkever

• aanwezigheid van een gefermenteerde vloeistof op de stam en aan de voet van de palm

NB. Wanneer er poppen gevonden worden is het een stuk eenvoudiger om te bepalen welke plaag het betreft. De richting van de weefsels is namelijk anders bij de palmmot dan bij de rode palmkever.

Palmmot

Vergevordere stadia

• vervormde bladkroon, afwezigheid van nieuwe bladeren (of speren) of hele korte en droge nieuwe bladeren
• een opzij of volledig doorhangende bladkroon
• duidelijk zichtbare gangetjes op de stam en bladstelen

NB. Phoenixen kunnen een aanval relatief lang verbergen. Opsporing is dus ook niet altijd eenvoudig en komt soms zelfs te laat. Soms lijkt de palm in prima conditie terwijl grondiger onderzoek laat zien dat heel de binnenkant al volledig verwoest is.

Pas op om deze zeer specifieke symptomen niet te verwarren met onschuldigere zaken zoals knaagsporen van insecten zoals krekels of cicades. De schimmelinfectie Fusarium kan ook delen verdroogd blad veroorzaken. Ook winterschade kan zorgen voor een plotse terugval van de palm. Raadplaag onze EHBO-gids voor palmen om deze zaken uit te sluiten.

Nog in onderzoek, maar misschien bruikbaar in de opsporing zijn thermische camera’s, opsporing door microstraling en ook opsporing door geluidsgolven.

Bestrijding

Deze parasieten vormen een recente bedreiging. Geen enkele behandeling is volmaakt (onvoldoende krachtig of schadelijk voor de omgeving) maar behandeling is wel nodig. Zonder behandeling sterft niet alleen de palm maar wordt ook de plaag ongehinderd verder gezet. Palmen die te ver zijn beschadigd en niet meer kunnen worden gered moeten absoluut vernietigd worden. Helaas zullen deze voorzorgen de plaag nooit volledig uitsluiten maar wel sterk verminderen.

Preventie

• vermijd het snoeien van de bladeren tijdens het seizoen. Met name wanneer het blad nog groen is. De insecten ruiken het van erg ver en worden erdoor aangetrokken. Snoei dus enkel buiten het seizoen (januari-maart) en enkel de bruine, droge bladeren. Toch sluit het niet snoeien een aanval niet volledig uit. Ze dringen zich diep genoeg in de bladkroon om een leg plaats te vinden.
• bedek onmiddellijk beschadigingen met een wondafdekmiddel
• voor sommige Phoenix-soorten: verwijder jonge uitlopers aan de voet aangezien ze een makkelijke ingang vormen voor de insecten
• bekijk de palm regelmatig en grondig, bestudeer eventuele schade aan de bladstelen, zeker wanneer het blad vreemd staat ten opzichte van de andere bladeren. Test in dat geval de stevigheid van het blad.

Preventief behandelen

Biopalm

Het INRA instituut uit Montpellier heeft een lijm “Biopalm” ontwikkeld. Dit is relatief duur voor de particulier maar erg effectief. De lijm wordt enkel op het hart van de palm en het bovenste deel van de stam aangebracht met behulp van een compressor. De bruinkleurige lijmlaag werkt als val. In sommige gevallen nemen de insecten niet eens meer de moeite om de palm te bezoeken. Reeds aanwezige larven kleven na de ontpopping vast in de lijmlaag waardoor uitvliegen onmogelijk wordt. De lijmlaag werkt gedurende één jaar en een behandeling kost ongeveer €150,- indien u het zelf kunt aanbrengen. De behandeling moet jaarlijks herhaald worden en dit telkens in juni. Wanneer u te vroeg begint kunnen er door de groei onbedekte plekken ontstaan. Bent u later dan hebben de insecten hun eieren al gelegd.

Voor meer informatie of het bestellen van Biopalm:

Christophe VASTEL
160, route de la Valentine
BP10121
13371 MARSEILLE Cedex 11
www.solabiol.com – www.capiscol.fr
christophe.vastel@novajardin.com

Preventief bespuiten met insecticide is minder aangeraden. Insecticide werkt hiervoor niet lang genoeg en is te schadelijk. Enkel endotherapie (zie lager) kan ook preventief gebruikt worden.

Behandeling

Insecticide

• insecticide (zowel chemisch als biologisch) is werkzaam wanneer het sterk genoeg is, het correct wordt aangebracht én in de juiste periode. Houd er rekening mee dat breedwerkende insecticide niet alleen de beoogde, kwalijke insecten zal doden. Vermijd daarom de bloemen of beter zelfs verwijder ze volledig om nuttige bestuivers te sparen. Insecticide is nutteloos wanneer het te laat in het seizoen aangebracht wordt. De insecten bevinden zich dan al in hun ondoordringbare pop. Behandeling tijdens de legperiode is ideaal.

• Voor de correcte toepassing, dosering, periode en werkingsduur kan de beschrijving op de verpakking gevolgd worden. Enkel op de Trachycarpus mag de dosis verdubbeld worden omdat de vochtvasthoudende vezels het product erg kunnen verdunnen. Bij dergelijke palmen kan ook een druppelaar een uitkomst zijn door bijvoorbeeld een plastic fles met klein gaatje omgekeerd boven de palm te hangen.

• Behandel goed elk deel van de bladkroon en de bovenkant van de stam. Bij sommige palmen kan dit erg lastig bereikbaar zijn maar vermijd ten alle tijden het snoeien van blad om de insecten niet juist aan te trekken zoals hierboven beschreven.

• Er bestaan ook behandelingen waarbij er éénmalig een insecticide in de stam wordt gespoten maar ook daarvoor moet er in de stam geboord worden. Bovendien is deze methode niet erg efficiënt bij soorten waarbij de insecten zich uitsluitend in de bladstelen en bladvoeten kunnen bevinden en niet in de stam (zoals bv. bij de Phoenix).

Enkele bruikbare bestandsdelen: Imidacloprid, Deltamethin, Cypermethrin, Diflubenzuron, Tau-fluvalinate.

Efficiënte producten

• neemolie en epsomzout*
• “Condor” (: Imidacloprid) (zie afbeelding) wordt door enkelen als hét middel bij uitstek aangeraden. Helaas is het nauwelijks meer te verkrijgen door een aangepaste wetgeving.
• “DecisJ” (: Deltamethin) dat in Frankrijk gewoon in het tuincentrum verkocht wordt, is bijvoorbeeld prima geschikt
• “Klartan jardin” (Tau-fluvalinate) (dosering Klartan; 3ml voor 5 liter en ongeveer 1,5 liter per palm aan te brengen in de kroon)
• “Subito” (geconcentreerd insecticide tegen mieren in een emmer van 5 kg) om in het hart van de palmboom te verspreiden of te verdunnen en in het hart te sproeien, preventieve behandeling.
• “Kleurloze, opgeloste Xylofeen”, te verdunnen tot 50% om het hart van de palmboom te besproeien zonder de bladeren te raken, voor curatieve behandeling

*Neemolie & epsomzout: een vrij economische behandeling: neemolie moet verdund worden met water tot 2% van de gebruikte hoeveelheid water. Voeg een theelepel epsomzout per liter water toe. Breng aan op het hart (!) en de zijkanten van de stam. Stel de verstuiver in op een fijn straaltje (geen nevel). Breng ‘s avonds aan, omdat de actieve ingrediënten in neemolie beschadigd worden door direct zonlicht. Herhaal elke maand tijdens de vluchtperiode van de mot (juli tot eind september).

In ieder geval moeten de bloeiwijzen worden afgeknipt om de bestuivers te beschermen!

Snoeien
Er kan ook geopteerd worden om alle aangetaste delen volledig te verwijderen. Enkel onaangetaste delen blijven zo over. Vervolgens worden er bovenop recht in het hart enkele gaten geboord die volledig met insecticide gevuld worden. Met name in Spanje wint deze methode aan populariteit.

Endotherapie:

Een professionele methode die oorspronkelijk werd uitgewerkt tegen de rode palmkever maar die eveneens zeer succesvol bleek in de bestrijding van de palmmot. Bij deze behandeling wordt er één of enkele gaatjes geboord in de stam van de palm waarin een lange naald wordt ingebracht. Hieraan worden buisjes bevestigd die gedurende één jaar een zeer sterk gif afgeven. Groot nadeel van deze methode is uiteraard het boren in de stam. Het voordeel is dan weer dat deze plaatsen jaarlijks opnieuw kunnen worden gebruikt.

Parasieten

Nematoden: (verkocht onder de namen palmanem en palma-life)

• De nematoden worden opgelost in water en deze oplossing wordt vervolgens op de palm gespoten of zelfs simpelweg gegoten met een gieter. De behandeling moet meermaals herhaald worden doorgaans in mei-juni, eind september en oktober-november. Er bestaan ook feromoonvallen die volwassen insecten aantrekt en vervolgens besmet met nematoden. Zo verspreidt het insect nadien zelf de nematoden verder.

• Nematoden werken het best wanneer het vochtig en niet te warm is. Behandeling in het hoogseizoen is dan ook uitgesloten. Nematoden zijn maar zeer beperkt houdbaar. Verdere instructies worden meegeleverd in een bijsluiter.

Schimmels: (oa de soorten Beauveria bassiana en Metarhizium anisopliae)

• Een erg efficiënte maar weinig praktische methode. Volwassen mannetjes moeten in een laboratorium besmet worden met de schimmelinfectie. Vervolgens worden zij vrijgelaten (en moeten ze ook nog overleven). De schimmels kunnen ook als korrels verdund worden en zo direct over de palm worden gespoten. Het is daarbij echter lang niet altijd haalbaar om de insecten voldoende te bereiken. De methode wordt dan ook weinig gebruikt op dit moment.

• Ostrinil (enkel tegen de palmmot): een professionele methode waarbij sporen van deze schimmel de larven en de eitjes van de palmmot vernietigen. Volwassen exemplaren ondervinden geen hinder maar de cyclus wordt wel doorbroken. De toepassing van het product is niet afhankelijk van de weersomstandigheden en kan dus ook gebruikt worden tijdens warme, droge periodes. De behandeling gebeurt vroeg in het seizoen wanneer de larven naar het oppervlak komen en tijdens de leg periode. Voor de meest efficiënte werking moet de behandeling twee jaar aan één stuk voortgezet worden.

Vallen

Feromoonval:

• Tegen de rode palmkever erg efficiënt. Hij ruikt de feromonen immers van zeer ver. De palmmot ruikt de feromonen echter slechts op zeer korte afstand (zo’n 20cm). Hij vindt zijn partner vooral op het zicht. De feromoonval bevat doorgaans feromonen, kairomonen en een gistend substraat. Nadeel van deze methode is dat niet alleen de geviseerde insecten in de val lopen. Feromoonvallen kunnen wel een goede preventieve manier zijn om de aanwezigheid van de plaag tijdig op te merken.

• Het is zeer goed mogelijk om zelf een val te maken. Op deze Franse site staat een uitgebreide beschrijving.

Manueel wegvangen:

• Met de hand vangen is erg lastig en weinig efficiënt. De insecten zijn niet alleen indrukwekkend maar ook erg snel en sterk. Bovendien schrikken ze niet snel terug.

Roofdieren:

• Katten, volgens, knaagdieren, egels, mieren, sluipwespen,… interesseren zich allemaal in beide insecten en/of hun larven/eieren. Momenteel echter nog op te kleine schaal om de plaag ook effectief in evenwicht te kunnen houden.

Overige

Brandnetel afstreksel: nog te weinig ervaringen.

Melia azedarach (Indische sering): aanplant van deze boom (die gerelateerd is aan het bekende Neem wat gebruikt wordt in de behandeling van luizen) vlak bij de palm zou door enkelen worden omschreven is succesvol in het beschermen tegen plagen.

Inpakken: hierbij wordt de volledige bladkroon van de palm ingepakt in een grote zak van vliesdoek. Uiteraard enkel handig bij kleinere soorten en om die reden weinig praktisch. Bovendien is deze methode niet erg mooi om te zien. Handig wanneer de palm nog niet besmet is of om een besmet exemplaar te isoleren.

Etherische olie: nog erg weinig ervaringen maar toch een interessante piste. Hierbij wordt o.a. gekeken naar de mogelijkheden met oliën zoals citronella en look.

Conclusie

Om te bepalen welke methode het meest geschikt is voor u zelf houdt u het best rekening met de volgende zaken:

• efficiëntie (biologische bestrijding, hoe nobel het ook is, blijft altijd minder werkzaam)
• gebruiksgemak (hoe makkelijk is het product te verkrijgen en te gebruiken? In alle weersomstandigheden? Houdbaarheid?)
• kostprijs
• impact op de omgeving
• esthetisch aspect

Bron: Claire Simonin et INRA
© La Palmeraie

Overige achtergrond informatie:
Zeer volledig (Frans) document van Claire Simonin

Zeer volledige Franstalige site van het INRA instituut

Video van de rode palmkever: